Lucius en Amaka

16 november 2020
Het kruikje van Lucius (Thermenmuseum, Heerlen)

Voor mij, ga ik u eens lekker inwrijven, gaan de deuren open die voor u onlangs gesloten werden. Een kleine twee weken geleden, op de eerste dag waarop de musea geen publiek meer mochten ontvangen, mocht ik rondwandelen door het Thermenmuseum in Heerlen. Het was verder verlaten, afgezien van conservator Karen Jeneson en mijn geliefde, die wilde genieten van een stil museum.

Privileges verplichten, dus binnenkort doe ik verslag van de laatste fase bij de vernieuwing van dat mooie museum. Het zal het eerste stukje zijn als de groepsblog online gaat. Ik mik op donderdag.

Maar eerst: een van de beroemdste archeologische vondsten uit Nederland. Niet het badhuis zelf, maar het kruikje hierboven.

Kwade geesten

In de beekdalen rond Heerlen wordt fijne klei gewonnen die na het bakken een mooie geelwitte tint houdt. Om die reden groeide het stadje uit tot een belangrijk centrum voor de pottenbakkersnijverheid. Archeologen hebben ruim veertig ovens gevonden en talloze potten, kruiken, bekers. Het bovenstaande wijnkruikje is uniek omdat het – en dit is zeldzaam – is voorzien van inscripties, die bekendstaan als EDCS-09500063. De vermoedelijk belangrijkste luidt

ABCDEFGHKLMNOPQESRVX

Alfabetten hadden destijds een nuttige functie: ze weerden kwade geesten af. De onregelmatigheden maakten ze extra effectief omdat de geesten erdoor in verwarring raakten. Althans, dat is een gebruikelijke interpretatie. (Vergelijk eventueel de dakpan hier en het eerder dit jaar gevonden vloektablet uit Tongeren.)

Lucius en Amaka

Maar er is meer, zoals het zinnetje dat het wijnkruikje personaliseerde, onverkoopbaar maakte en beroemd heeft gemaakt:

LVCIVS AMAKA FIICIT FIIRIINIVS LIIGONAM

De dubbele I is een gangbare manier om de E te spellen. In onze spelling zou het zijn:

LUCIUS AMAKA FECIT FERENIUS LEGONAM
De Fereniër Lucius maakte deze kruik voor Amaka.

Lucius was pottenbakker, zoveel is duidelijk. En Ferene (of Feresne, of Feresnes) lag ten noorden van Maastricht. Maar wat zouden we graag weten wie die Amaka was! Ze was in elk geval geen godin; Amaka is een persoonsnaam, die verder alleen bekend is uit het Rijnland. Lucius heeft meer op de kruik geschreven.

LVCIVS P DIKTVS MIITCIVS ILI FIICIT IN OFICINA
Lucius, ook wel Metcius genaamd, maakt dit voor haar in zijn pottenbakkerij.

(We hebben geen idee wat de P betekent.)

LVCIVS FIIRIINIO D(EO) B(ONO) ET P[…] DIKO
Ik, Lucius, wijd dit aan de goede god van Ferene en aan P…

Ziekte of liefde

Deze zinnetjes brengen ons niet veel verder. Wat we al met al weten is dat ene Lucius, ook bekend als Metcius en afkomstig uit Ferene, een kwaadafwerende kruik maakte voor Amaka en opdroeg aan de goede god van zijn woonplaats. Misschien was Amaka Lucius’ zieke dochter? Of was het zijn echtgenote?

Of – heel romantisch – maakte Lucius deze kruik en droeg hij hem op aan de godheid om Amaka’s hart te veroveren? De kwaadafwerende spreuk suggereert iets anders, maar het is te romantisch om niet te overwegen en zeker denkbaar. En dan is dit, zoals het Thermenmuseum schrijft, het eerste liefdesverhaal uit de Lage Landen.

[Als dit blogje er vandaag wat vreemd uitziet, met het plaatje dubbel, is dat omdat ik aan het testen ben hoe de plaatjes eruit zien in de groepsblog. #reblog]

Het bericht Lucius en Amaka verscheen eerst op Mainzer Beobachter.

Deel dit blog:
Het nieuwe Thermenmuseum

Voor wie het Thermenmuseum in Heerlen nog niet mocht kennen: het is gewijd aan een van de grootste Romeinse ruïnes Read more

Het badhuis in Heerlen

Een tijdje geleden liet het Thermenmuseum in Heerlen in een hijgerig persbericht weten dat was vastgesteld dat het beroemde Romeinse badhuis het oudste gebouw Read more

Het belang van aardewerk

Een tijdje geleden heb ik een paar interviews gedaan met mensen die vertelden hoe oudheidkundigen wisten wat ze wisten. Voor Read more

Er is te weinig aandacht voor aardewerk

In het eerste deel van dit stukje gaf ik aan dat er in musea nogal veel aardewerk ligt omdat het spul weliswaar Read more