Xerxes’ non-comeback

3 november 2020
Een Fenicisch oorlogsschip op eens munt uit Byblos (Nationaal Museum, Beiroet)

In 480 v.Chr. probeerde de Perzische koning Xerxes de Griekse stadstaten te onderwerpen. Hij veroverde Thessalië, zegevierde bij Thermopylai en Artemision, onderwierp Boiotië en verwoestte Athene. Ik heb er al eens over geblogd. Zijn vloot leed echter een nederlaag in de haven van Athene – de zeeslag bij Salamis – en daarop keerde Xerxes terug naar Klein-Azië. De slag bij Salamis geldt daarom als keerpunt in deze oorlog, ja als een gebeurtenis van wereldhistorische betekenis. Dat laatste is onzin, zoals ik hier uitleg, maar het eerste, tja, eigenlijk is het maar de vraag of Salamis zo belangrijk was.

Logistiek?

De grote, onoplosbare vraag is namelijk waarom de Perzen de winter niet benutten om hun vloot, die met 300 of 400 oorlogsbodems nog ruimschoots was opgewassen tegen de Griekse, verder te versterken en waarom ze niet profiteerden van het feit dat in het voorjaar van 479 de Atheners en Spartanen ruzieden over de te volgen koers.

Eén verklaring is dat het voor de Perzen onmogelijk was in de winter voldoende voedselvoorraden op te bouwen. Als dit correct is, was niet de zeeslag bij Salamis beslissend voor de uitkomst van de oorlog. Dan ligt de oorzaak van de Griekse overwinning vooral in de logistiek. De Perzen konden tegenover de technisch superieure Grieken alleen superieure aantallen stellen, maar die veronderstelden onmogelijk grote voedselvoorraden. De operatie moest zijn afgerond voor het einde van het vaarseizoen. De late zomer van 480 was de enige kans die de Perzen hadden gehad, stormen hadden het succes belet en Salamis was de klap geweest die ze niet meer te boven kwamen.

Babylonië?

Oudheidkundigen hebben naar andere oorzaken gezocht. Ze meenden dat Babylonië in opstand was gekomen en inderdaad zijn uit kleitabletten de namen bekend van twee rebellen, Bel-šimanni en Šamaš-eriba. Helaas zijn het weinig meer dan namen, maar er zijn ook twee Griekse auteurs, Ktesias en Arrianus, die de indruk wekken dat er in het Tweestromenland iets is gebeurd. Ktesias vermeldt hierbij het optreden van een Perzische generaal Megabyzos.

Een bijkomend argument is dat ook Herodotos (de auteur van onze voornaamste bron) nog wat oosterse verhalen aankondigt. Inmiddels staat echter vast dat de revolte van Bel-šimanni en Šamaš-eriba plaatsvond in 484. Ktesias verwijst naar die vroege gebeurtenis. Wat resteert is Arrianus’ opmerking dat Xerxes Babylon verwoestte bij zijn terugkeer uit Griekenland, maar inmiddels is bekend dat Arrianus over Babylonië geen betrouwbare bron is. Van deze theorie is weinig over.

Fenicië?

Er is nog een andere mogelijkheid. De grote koning was minder machtig dan hij beweerde. Hij was immers voor elke vlootoperatie afhankelijk van de medewerking van de Fenicische havensteden. In 480 hadden de Perzische koning en de Feniciërs nog dezelfde belangen gehad. Terwijl de eerste de Grieken wilde onderwerpen, wilden de anderen de Griekse handelsconcurrenten een hak zetten. Met de herhaalde plundering van Athene hadden de Feniciërs hun doel bereikt. Volledige verovering van Griekenland was niet in hun belang. Dan zouden ze immers de Atheners moeten dulden op Perzische markten die ze tot dan toe voor zichzelf hadden gehad.

Het is dus denkbaar dat de Feniciërs na de zeeslag bij Salamis hun eigen schade in ogenschouw namen, evalueerden wat was bereikt, overwogen dat verdere deelname alleen maar meer beschadigde schepen zou opleveren en concludeerden dat het tijd was te vertrekken.

Ja, waarom niet?

Ik begin steeds meer voor deze theorie te voelen. Herodotos presenteert het vertrek van de Fenicische schepen als iets uit de vroege zomer van 479. Dat was kort nadat de Perzische generaal had geprobeerd de Atheners uit de Griekse strijdbond los te weken. Hij had hun gebiedsuitbreiding en andere voorrechten beloofd. Zou het kunnen zijn dat de Fenicische stadskoningen begrepen dat ze op het punt stonden hun privileges te verliezen? Kan het zijndat ze daarom de handdoek in de ring gooiden?

[#reblog; zie verder mijn vorig jaar verschenen boek Xerxes in Griekenland]

Het bericht Xerxes’ non-comeback verscheen eerst op Mainzer Beobachter.

Deel dit blog:
Perzen, Grieken en pseudohistorici (3)

Ik heb in de twee eerste stukjes Herodotos aan u geïntroduceerd en iets verteld over zijn ideeën over oorzakelijkheid, die Read more

Perzen, Grieken en pseudohistorici (1)

Het leuke van een eigen blog is dat je kunt doen wat je zelf wil. En hoewel ik het altijd Read more

Een koninklijke toerist

Voordat hij in de zomer van 480 v. Chr. Thessalië binnenviel, verzamelde de Perzische koning Xerxes zijn troepen in Therma Read more

De slangenzuil van Delfi

Eind september 480 v.Chr. versloegen de Griekse schepen de Perzische in de zeeslag bij Salamis. Hiermee lijken de Perzen, die Read more


Categoriën: Griekenland, Perzië