Verjaardagsfeestje

Vindolanda-tablet 291 (©Wikimedia Commons | User Fæ)
23 november 2020

Vindolanda was een Romeins legerkamp (castra) bij de muur van Hadrianus (Engeland). Oorspronkelijk bestond het kampement uit houten gebouwen (de eerste versie stamt uit ca. 85), maar in de tweede eeuw werd het fort verstevigd tot een permanente nederzetting met stenen gebouwen. Naast het kamp ontstond een dorp met allerlei voorzieningen, waaronder een badhuis en een hotel (mansio), en uit inscripties blijkt dat dit deze nederzetting een eigen bestuur had en Vindolanda heette (geen Latijnse naam).

Omstreeks het jaar 100 -de muur van Hadrianus was toen nog niet gebouwd en ook van het dorp was nog geen sprake- werd het fort bewoond door ongeveer 1000 Bataafse huurlingen onder het bevel van de prefect Flavius Cerealis. In de resten van zijn hoofdkwartier (praetorium) werd in 1973 een grote hoeveelheid schrijfplankjes gevonden, die handgeschreven correspondentie bevatte. Hierdoor weten we veel van het dagelijkse leven in het kamp. De Vindolanda tabletten behandelen militaire en administratieve zaken, maar ook persoonlijke correspondentie.

Zo blijkt dat Cerealis niet alleen was afgereisd naar het hoge noorden: zijn vrouw Sulpicia Lepidina was met hem meegegaan. Lepidina was niet de enige officiersvrouw in Noord-Engeland: in het naburige legerkamp Briga maakte ze kennis met Claudia Severa, de vrouw van de commandant Caius Aelius Brocchus. Brocchus raakte bevriend met Cerealis en uit de correspondentie blijkt dat ook Lepidina en Claudia Severa goede vriendinnen werden; ze schreven en bezochten elkaar regelmatig, zo blijkt uit de tabletten.

Dat deze relatie tussen twee officiersvrouwen in een leefomgeving van soldaten en houten barakken ergens in het verre grensgebied van het Romeinse rijk op deze manier voor ons is vastgelegd, is natuurlijk een bijzondere en kostbare vondst.

Onder de schrijfsels bevindt zich een uitnodiging van Claudia Severa aan Lepidina om op haar verjaardag te komen. Het belooft vooral een meisjesfeest te worden, over de eventuele aanwezigheid van hun echtgenoten wordt niet gerept. De uitnodiging is handgeschreven, kenmerkend voor de Vindolanda tabletten, waarschijnlijk door een speciaal hiervoor opgeleide slaaf, zoals gebruikelijk was. Uit onderzoek is echter gebleken dat de afsluiting van de brief van een andere hand moet zijn dan die van de rest van de uitnodiging. Men vermoedt dat Claudia Severa hier wellicht zelf de pen ter hand heeft genomen. Als dit zo is, is dit het oudste handschrift van een vrouw dat ons is overgeleverd.

De uitnodiging – nu in het Brits Museum – luidt als volgt:

Cl(audia) · Seuerá Lepidinae [suae
[sa]l[u]tem
iii Idus Septembr[e]s soror ad diem
sollemnem natalem meum rogó
libenter faciás ut uenias
ad nos iucundiorem mihi
[diem] interuentú tuo facturá si
[.].[c…]s uacat
Cerial[em t]uum salutá Aelius meus .[
et filiolus salutant uacat

(In een ander handschrift)

m[..] sperabo te soror
uale soror anima
mea ita ualeam
karissima et haue

Achterkant:

Sulpiciae Lepidinae
Cerialis
a S[e]uera

Vertaling

Claudia Severa groet haar vriendin Lepidina,

Zusje, ik nodig je graag uit voor mijn verjaardag op 11 september. Zorg dat je komt! Jouw aanwezigheid zal de dag voor mij nog heuglijker maken (als je komt). Doe de groeten aan je Cerealis; Aelius en mijn kleine jongen doen hem ook de groeten.

(In een ander handschrift:)

Ik zie uit naar je komst, zusje! Dag zusje, mijn hartsvriendin, blijf gezond, dat is mij net zo dierbaar als dat ik gezond blijf. Tot ziens!

Achterkant:

voor Sulpicia Lepidina

Cerialis

van S[e]vera

Literatuur

M. Trapp, Greek and Latin letters, an anthology with translation (2003) Cambridge

[Oorspronkelijk verschenen op Legenda, de blog van Silvia de Wild]

Deel dit blog:
Waarom oudheidkunde?

Ik ken iemand die in Marokko de ruïnes bezocht van de Romeinse stad Volubilis, en een jaar later stond bij Read more

De ondergang van het Negende

Na de dood van keizer Trajanus in 117 was het zo onrustig aan de grenzen van het Romeinse Rijk dat in Schotland Read more

Teerlingen werpen

Vorig jaar publiceerde Vincent Hunink zijn vertaling van de boeken 13 en 14 van Martialis, Feest in het oude Rome, Read more

Trajanus, de grote roerganger

Voor de collega’s van Historizon begeleid ik deze week een reis door het Rijnland. We bezochten de gereconstrueerde Romeinse stad Read more