Teerlingen werpen

Dobbeltoren (Rheinisches Landesmuseum, Bonn)
16 juli 2021

Vorig jaar publiceerde Vincent Hunink zijn vertaling van de boeken 13 en 14 van Martialis, Feest in het oude Rome, waarvoor ik de beeldredactie verzorgde. In deze boeken wijdt de dichter gedichtjes aan allerlei hapjes en cadeautjes zoals de Romeinen die aan elkaar gaven tijdens het feest van Saturnus. Een van de gedichtjes was gewijd aan een turricula, een “torentje”. Dat was een instrument waarmee mensen eerlijk konden dobbelen. In het gedichtjes is de dobbeltoren aan het woord.

Een slinkse hand gooit kootjes graag
zoals hij zelf heeft voorgekookt.
Maar lukt dat metterdaad met mij?
Dan heeft hij puur geluk.

Ik wist zeker dat ik zo’n dobbeltoren eens ergens had gezien maar kon me niet herinneren waar. Deze week zag ik er een in het Rheinisches Landesmuseum in Bonn. Het is gevonden bij Düren. Binnenin zitten wat plaatjes die de val van de dobbelsteen onregelmatig maken, zodat de speler daarop door de wijze van werpen geen invloed heeft. Onderaan rollen de stenen over een trappetje uit de toren, tussen twee dolfijnen door. Twee belletjes maken dat het vrolijk klinkt als iemand besluit de teerlingen te werpen.

Er staat een tekst op (EDCS-06100453):

Utere felix vivas.
Pictos victos,
hostis deleta.
Ludite securi.

Speel met geluk en leef gelukkig.
De Picten zijn verslagen,
De vijand is vernietigd,
Speel maar onbezorgd.

Diverse Romeinse generaals hebben gestreden tegen de Picten, een volk in Schotland, dus een datering volgt hier niet uit, al is het gevonden in een villa uit de vierde eeuw. De inscriptie maakt wel duidelijk dat deze dobbeltoren een importstuk moet zijn.

Deel dit blog:
Caesar verovert Marseille

Als ik u zeg dat het op de Romeinse kalender eind oktober was in het jaar waarin Marcellus en Lentulus consuls Read more

Prinsjesdag, Plinius, Mill en de vergelijkingstheorie

Morgen is het Prinsjesdag en dat is een mooie gelegenheid om het weer eens over vergelijkingstheorie te hebben. Het demissionaire Read more

De Bergrede: christenvervolging

In mijn reeks over de Bergrede nu de laatste van de zaligsprekingen waarmee deze compositie begint. Dit is de tekst Read more

Cato’s vijgen en het klimaatonderzoek

De Derde Punische Oorlog werd onvermijdelijk toen Massinissa, de koning van Numidië, te machtig werd en dreigde Karthago in te Read more


Categoriën: Romeinse Keizerrijk