Een jonge Domitianus (Museo Archeologico Nazionale, Napels)

Domitianus (9): Rokkenjager

2 januari 2022

Een jonge Domitianus (Museo Archeologico Nazionale, Napels)

Domitianus had nogal wat meegemaakt. Hij was dertien toen Rome in brand had gestaan. Keizer Nero had senatoriële samenzweringen ontdekt en Domitianus’ vader Vespasianus was eerst in ongenade gevallen en vervolgens naar het front gestuurd. Nero had plaatsgemaakt voor Galba, de keizerlijke garde was in opstand gekomen, Galba was op het Forum Romanum gelyncht, Vitellius’ troepen hadden de stad bezet, door Vespasianus gezonden troepen hadden Rome ingenomen, Vitellius’ supporters waren uit geweest op Domitianus’ bloed, hij was ternauwernood ontsnapt maar zijn oom was gedood. En begin 70 was hij ineens de voornaamste vertegenwoordiger van zijn vader in Rome. De caesar, zoals zijn titel luidde, was achttien en was gebombardeerd tot praetor urbanus consulari potestate, wat je zou kunnen vertalen als burgemeester van Rome met de bevoegdheden van minister-president. Het constitutionele gedrocht illustreert zijn ongebruikelijke positie.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Drusus (Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel)

Valt te weten waar de Drususgracht lag?

4 oktober 2021

In mijn komende boek Hannibal in de Alpen behandel ik een topografisch probleem: hoe bepaal je de locatie van een in de antieke bronnen genoemde plek? Deze problematiek is gangbaar en elke oudheidkundige weet dat atlassen (zoals) veel schijnzekerheid bieden. Waar lag Waššukanni? Waar op de Atheense Akropolis stond het Parthenon? Welke ruïnes zijn die van Ubar? Zulk onderzoek is te reduceren tot vier deelproblemen.

Tekstkritiek: wat staat er precies in de geschreven bronnen? Bronkritiek: vergelijking van de bronnen om informatie te distilleren Reconstructie van het antieke landschap Plaatsing van de informatie (2) in het landschap (3)

In het geval van Hannibals Alpentocht zijn er voldoende tekst- en bronkritische problemen om te weten dat er onvoldoende informatie is om in het landschap te passen. Einde speurtocht. Dat het Alpenlandschap niet noemenswaardig is veranderd zou stap #3 makkelijk hebben kunnen maken, maar zover komen we dus niet eens. Iets dergelijks, bedacht ik onlangs, speelt op onschuldiger niveau bij de zogeheten Drususgracht, een waterbouwkundig werk dat is vernoemd naar de Romeinse veldheer Drusus.

Deel:
De Zuilen van Hercules, even bezuiden Groningen.

De Zuilen van Hercules (in Drenthe)

7 september 2021

Het zal u niet onbekend zijn dat de Griekse halfgod Herakles nogal een macho was, hoewel hij méér was dan alleen een krachtpatser. Het was eigenlijk een karakter dat naar believen viel in te vullen: als tragische figuur, zoals in Sofokles’ Herakles, of als een soort Jerommeke, zoals in Euripides’ Alkestis. Ik moet altijd denken aan Batman, een personage dat in de stripverhalen worstelt op de grens van goed en kwaad, terwijl er ook een campy TV-serie is vol knap geacteerde en bizarre scènes.

Omdat ook andere volken mannetjesputtergoden vereerden, zagen de Grieken hun Herakles overal terug. De Griekse onderzoeker Herodotos vermeldt bijvoorbeeld een Egyptische god die hij gelijkstelt aan Herakles. Het is niet helemaal duidelijk of dat Shu, Chonsu of Herisjef is. De laatste kreeg zijn offers in een stad die later Herakleopolis heette en heeft misschien de beste papieren.

Deel:
Tacitus’ grafsteen (Thermenmuseum, Rome)

Wanneer is een historicus een historicus?

12 april 2021

Aanstaande woensdagavond is er een online-presentatie van Vincent Huninks nieuwe vertaling van de Annalen van de Romeinse auteur Tacitus. U kunt zich hier inschrijven. Het is een fascinerende tekst, dit overzicht van het Romeinse Rijk tussen de troonsbestijging van keizer Tiberius tot en met de beginnende desintegratie van het gezag van keizer Nero. Ik heb er geen cijfers over, maar vermoed dat de Annalen behoren tot de meest-gelezen teksten uit de oude wereld.

Thematiek

De auteur presenteert een reeks ontspoorde keizers en stelt in feite de vraag hoe een heer van stand zich moet gedragen in tijden van despotie. Je wil je verantwoordelijkheid nemen maar als je in ongenade valt, lopen ook de jouwen gevaar. Een aanklacht is zó verzonnen.

Deel:
Categoriën: Boek, Bron, Romeinse Keizerrijk
De vlootbasis van Velsen (Graham Sumner)

De Opstand der Friezen

19 januari 2021

Het vierde boek van Tacitus’ Annalen bestaat uit problemen voor het Romeinse Rijk in alle windstreken. We lezen over gedonder in Spanje het westen, over de oorlog tegen Tacfarinas in Numidië in het zuiden en over een opstand in Thracië in het oosten. Het noorden is vertegenwoordigd met een opstand van de Friezen, die in het jaar 28 n.Chr. fort Flevum aanvallen. Een vlootbasis bij Velsen is in deze tijd inderdaad vergeefs bestormd, zoals Tacitus beschrijft.

De Nijmeegse classicus Vincent Hunink heeft onlangs een vertaling afgerond van Tacitus’ Annalen. Ze verschijnt in maart en Hunink heeft geprobeerd het bijterige van Tacitus’ zinnen in het Nederlands te vangen. Hieronder is de passage over de Friese Opstand (Annalen 4.72-74).

Deel:
Corbulo (Louvre, Parijs)

Corbulo bij de Friezen

30 december 2020

Een van de bekendste verhalen over Romeins Nederland: Tacitus’ verslag van de campagne van generaal Corbulo tegen de Friezen. U moet deze mensen niet alleen zoeken in het huidige Friesland, maar ook in wat nu Noord-Holland heet, en het is bepaald niet onmogelijk dat de hier beschreven actie gericht was tegen de mensen die destijds leefden in de omgeving van het huidige Velsen. Daar is een Romeinse vlootbasis gevonden die in deze jaren in gebruik is geweest en ook was daar een belangrijk Fries heiligdom.

De Nijmeegse classicus Vincent Hunink heeft onlangs een vertaling afgerond van Tacitus’ Annalen. Ze verschijnt volgend jaar en Hunink heeft geprobeerd het bijterige van Tacitus’ zinnen in het Nederlands te vangen. Hieronder is de passage in kwestie (Annalen 11.19-20). Voor het goede begrip: het is onrustig in het noordelijk kustgebied, vooral bij de Chauci (de bewoners van de terpen en wierden), die onder leiding van een Gannascus piraterij hadden bedreven. De (volgens Tacitus) zwakke keizer Claudius heeft Corbulo gestuurd met nieuwe troepen.

Deel: