Drusus (Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel)

Valt te weten waar de Drususgracht lag?

4 oktober 2021

In mijn komende boek Hannibal in de Alpen behandel ik een topografisch probleem: hoe bepaal je de locatie van een in de antieke bronnen genoemde plek? Deze problematiek is gangbaar en elke oudheidkundige weet dat atlassen (zoals) veel schijnzekerheid bieden. Waar lag Waššukanni? Waar op de Atheense Akropolis stond het Parthenon? Welke ruïnes zijn die van Ubar? Zulk onderzoek is te reduceren tot vier deelproblemen.

Tekstkritiek: wat staat er precies in de geschreven bronnen? Bronkritiek: vergelijking van de bronnen om informatie te distilleren Reconstructie van het antieke landschap Plaatsing van de informatie (2) in het landschap (3)

In het geval van Hannibals Alpentocht zijn er voldoende tekst- en bronkritische problemen om te weten dat er onvoldoende informatie is om in het landschap te passen. Einde speurtocht. Dat het Alpenlandschap niet noemenswaardig is veranderd zou stap #3 makkelijk hebben kunnen maken, maar zover komen we dus niet eens. Iets dergelijks, bedacht ik onlangs, speelt op onschuldiger niveau bij de zogeheten Drususgracht, een waterbouwkundig werk dat is vernoemd naar de Romeinse veldheer Drusus.

Deel:
Caesar (Altes Museum, Berlijn)

De moord op Caesar

15 maart 2021

Dat Caesar is vermoord, vandaag 2064 jaar geleden, is een van de beroemdste feiten uit de oude geschiedenis en het verslag van de auteur Suetonius – meer hier – is al even beroemd. Het leest als een ooggetuigenverslag. Anders dan men wel aanneemt, is er geen reden aan te nemen dat de laatste woorden van Caesar een verbijsterde vraag zijn. De Griekse woorden, kai su, zijn een in geschriften gebruikelijke formulering waarvan de strekking is weer te geven met “heden ik, morgen gij” (meer hier).

Deel:
Categoriën: Bron, Romeinse Republiek
Tags: ,
Naumachie op een fresco uit Pompeii

Morituri te salutant

2 maart 2021

Bijna iedereen heeft wel een idee van wat gladiatoren waren: Romeinse strijders die in arena’s als het Colosseum vochten om de bevolking te vermaken. Die kennis is meestal opgedaan in stripboeken als Asterix, Hollywoodfilms of tv-series. Daardoor zingen veel misvattingen rond over gladiatoren.

“Morituri te Salutant”

In de Asterix-boeken en in films, maar ook in documentaires, zie je vaak de gladiatoren in een optocht de arena binnengaan en voor de keizer (of de organisator) halt houden om hem te begroeten met de beroemde woorden morituri te salutant (“zij die gaan sterven groeten u”). Deze begroeting wordt vermeld door twee antieke auteurs: Suetonius (Claudius 21.6) en Cassius Dio (61[60].33.3), die allebei verwijzen naar dezelfde gebeurtenis: een door keizer Claudius in het Fuciniusmeer georganiseerde naumachia (zeeslag).

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Caligula (Cyprusmuseum, Nicosia)

De wreedheid van Caligula

25 februari 2021

Een beroemdste en meest-gelezen teksten uit de Oudheid is de collectie van twaalf keizerbiografieën van Suetonius. Ze zijn toegankelijk, gaan over fascinerende persoonlijkheden en beschrijven een boeiende periode uit de oude geschiedenis. Bovendien was Suetonius ooit verantwoordelijk voor een van Romes archieven, wat het idee heeft doet postvatten dat zijn informatie in hoge mate betrouwbaar is. Dat is overigens maar de vraag, want de kwaliteit van de Romeinse archieven liet wel te wensen over.

Wat Suetonius presenteert is ondertussen wel interessant. Wat doet het met iemand die enorme macht krijgt? Als je het leest, denk je dat de macht ze allemaal naar het hoofd is gestegen; eigenlijk komt alleen Vespasianus er redelijk vanaf. Zelfs de zeer positieve biografie van Titus krijgt de kwalificatie dat zijn vriendelijke gedrag alleen maar pose was. De keizer die er het slechtst van afkomt, is Caligula, die wreed, cynisch en wispelturig zou zijn geweest. Hier is een voorbeeld, in de nog altijd leverbare vertaling van Daan den Hengst (Caligula 30).

Deel:
Categoriën: Boek, Bron, Romeinse Keizerrijk
Tags: