Heraclitus (Museo archeologico nazionale, Napels)

De voorsocratici (5): Heraclitus

20 februari 2021

[In deze serie behandelen we de belangrijkste voorsocratische filosofen. Deze eerste Griekse filosofen worden ook wel ‘de natuurfilosofen’ genoemd, en leefden in de vijfde en vierde eeuw voor onze jaartelling. Het eerste deel is hier.]

De kluizenaar uit Efeze

De filosoof Heraclitus minachtte de hele mensheid. Hij leefde het liefst in eenzaamheid, als kluizenaar. Hij schreef één of meerdere boeken, maar die zijn helaas verloren gegaan. Net als eigenlijk alle voorsocratische boeken kennen we hem uitsluitend via citaten die zijn overgeleverd door latere schrijvers.

Deel:
Categoriën: Griekenland
Zeno (Ny Carlsberg Glyptotek Kopenhagen)

Cicero 2: filosofisch rondwinkelen

9 januari 2021

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze reeks van vijf afleveringen: Cicero. Het eerste deel is hier.]

Contra Epicurus

Hoewel hij zich niet expliciet voor of tegen een filosofische stroming uitspreekt, heeft Cicero duidelijk zijn voorkeuren, en vooral op het epicurisme heeft hij veel kritiek. Door het genot centraal te stellen maakt Epicurus volgens Cicero de fout het schone en de deugd tot onderdanen te maken van de zinnelijkheid.

Deel:
Een filosoof (Museum van Selçuk)

Filosofie in Rome 3: Hellenistische natuurkunde

4 januari 2021

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze reeks van vijf afleveringen: Griekse filosofie in Rome. Het eerste deel is hier.]

Vanuit een breder perspectief gezien adopteerden de Romeinen van de Griekse filosofieën vooral datgene wat hun het best uitkwam. In plaats van strijd, ontstond er zowaar hier en daar wat consensus … bijvoorbeeld als het ging om denkbeelden over de natuur.

Deel:
Heraclitus (Museo archeologico nazionale, Napels)

De vroege stoa 5: stoïcijnse en aristotelische logica

26 december 2020

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze derde reeks van vijf afleveringen: de vroege Stoïcijnen. Het eerste deel is hier.]

Als het gaat om logica en wetenschap verschilden de stoïcijnen echter fundamenteel van insteek met eerdere filosofische scholen.

Deel:
Categoriën: Hellenisme
Chrysippus (British Museum Londen)

De vroege stoa 4: negatieve emoties ontmaskerd

25 december 2020

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze derde reeks van vijf afleveringen: de vroege Stoïcijnen. Het eerste deel is hier.]

De stoïcijnen wordt soms emotieloosheid verweten, maar er is geen stoïcijn die gevoelens als blijdschap en genot zou veroordelen. Je moet het niet nastreven, maar er is ook niets mis mee. Met negatieve emoties echter bonden zij wél de strijd aan.

Deel:
Categoriën: Hellenisme
Chrysippus (British Museum Londen)

De vroege Stoa 3: de weg naar het geluk

24 december 2020

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze derde reeks van vijf afleveringen: de vroege Stoïcijnen. Het eerste deel is hier.]

Zeno van Citium was behalve een stoïcijn ook een asceet. Net als de cynici leefde hij uitzonderlijk sober. Hij was echter minder provocatief dan de cynici en had een meer conformistisch karakter. Ook hield hij er niet van de aandacht te trekken, of zich te omgeven met veel mensen. In die zin lijkt hij wel wat op Epicurus.

Deel:
Categoriën: Hellenisme
Heraclitus (Museo archeologico nazionale, Napels)

De vroege Stoa 2: de Natuur

23 december 2020

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze derde reeks van vijf afleveringen: de vroege Stoïcijnen. Het eerste deel is hier.]

Wat de natuur betreft herkende Zeno zich meer in het standpunt van de tweehonderd jaar eerder levende filosoof Heraclitus, dan in dat van de cynici. Van Heraclitus leent Zeno het idee dat onze wereld een continu veranderende wereld is, en zich daarbij laat leiden door natuurwetten. Deze natuurwetten vormen volgens Heraclitus de ware aard van de Natuur, die hij als God beschouwde.

Deel:
Categoriën: Hellenisme
Zeno (Ny Carlsberg Glyptotek Kopenhagen)

De vroege Stoa 1: Zeno versus Crates

22 december 2020

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze derde reeks van vijf afleveringen: de vroege Stoïcijnen.]

Kalmte en soberheid

Het woord ‘stoïcijns’ staat in onze taal voor ‘onbewogen’. De volgende filosofen die we gaan bekijken, de stoïcijnse filosofen, staan er dan ook om bekend dat ze pleitten voor soberheid, en het vermijden van al te heftige emoties.

Deel:
Categoriën: Hellenisme