Seneca (Neues Museum Berlijn)

De late Stoa 10: zelfprogrammeren

3 mei 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

Bij de filosofie van Seneca en Epictetus zal je wellicht gedacht hebben dat hun adviezen makkelijker gegeven zijn dan opgevolgd.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Portret van een filosoof (Afrodisias)

De late Stoa 8: Epictetus en de dingen binnen onze macht

1 mei 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

De kern van Epictetus’ leer wordt goed samengevat in het volgende citaat: ‘Geef mij de moed te accepteren wat niet in mijn vermogen ligt, de kracht om alles te doen wat in mijn vermogen ligt, en de wijsheid om tussen die twee een onderscheid te maken.’

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Chrysippus (British Museum Londen)

De late Stoa 6: de vrije wil

29 april 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

De stoïcijnen hadden zoals eerder gezegd een volkomen deterministisch wereldbeeld. Welke emoties we er ook over hebben: alles gebeurt zoals het zou moeten gebeuren. Misschien heeft een slimmerik hieruit al opgemaakt dat dit wereldbeeld op gespannen voet staat met het idee van de vrije wil. Hoe is een vrije wil mogelijk in een wereld waarin eigenlijk alles al vast ligt? En hoe is het mogelijk om in een wereld waarin alles vastligt vrije emoties te hebben over die wereld? Dit lijkt in tegenspraak met elkaar.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk

De late Stoa 5: Seneca en de dood

28 april 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

Over zelfdoding dachten de stoïcijnen anders dan in religies gebruikelijk is. Volgens de stoa heeft een mens het recht zijn eigen leven te beëindigen, onder een aantal voorwaarden.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Seneca (Neues Museum, Berlijn)

De late Stoa 4: Seneca – gehecht en onthecht

27 april 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

In veel culturen, en ook in onze moderne tijd, is zelfdoding taboe en hulp bij zelfdoding strafbaar.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Tags: ,
Portret van een bebaarde man, misschien Seneca (Gettyvilla, Malibu)

De late Stoa 3: Seneca – de negatieve emoties te lijf

26 april 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

In zijn psychologie maakt Seneca een onderscheid tussen ‘vrijwillige reacties’ en ‘onvrijwillige reacties’. De laatste zijn onze impulsieve en emotionele reacties. De eerste zijn reacties die voortkomen uit onze eigen rationele keuzes.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Tags: ,
Chrysippus (British Museum Londen)

De late Stoa 2: Seneca – Filosofie als zelftherapie

25 april 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

Seneca is vooral vermaard om zijn scherpe en krachtige citaten, bijvoorbeeld: ‘Als je iemand vertrouwt, maak je hem betrouwbaar’. Een doordenker die het verdient om ingelijst te worden.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Seneca (Neues Museum Berlijn)

De late Stoa 1: Seneca – macht en rijkdom

24 april 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie.] 

Seneca ‘de jongere’ zag het levenslicht in Córdoba, in het huidige Spanje. Hij was de zoon van een bekend redenaar, Seneca ‘de oudere’.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk

Wereldboekendag in het Latijn

23 april 2021

Gaudes carminibus; carmina possumus donare et pretium dicere muneri. Jij houdt van een gedicht en een gedicht kan ik geven en ook de waarde van zo’n geschenk ken ik. (Horatius, Oden IV.8.11-12 – Schrijvers)

At tu Romano lepidos sale tinge libellos: adgnoscat mores vita legatque suos. Jij moet als dichter van Rome je boeken met geestigheid kruiden opdat het leven zichzelf leest en al lezend herkent. (Martialis, Epigrammen VIII.3.19-20 – Van Dooren)

Deel:
Categoriën: Boek
Een "vallus", Gallische oogstmachine (Institut archéologique, Arlon)

Romeinse landbouw

22 april 2021

Toen Umberto Eco het manuscript van De naam van de roos naar een uitgever bracht, zei die dat het een prachtboek was maar dat het begin te lang was. Het verhaal kwam te traag op gang. Eco schijnt te hebben gezegd dat hij wilde dat de lezer aan het ritme van de Middeleeuwen gewend raakte. Het lijkt me eerlijk gezegd wat overdreven dat je zo meer van een roman zou genieten. Maar toch. Het is ook niet helemáál onzinnig dat je, als je je bezighoudt met een onderwerp, een soort gevoel moet hebben voor het ritme, de natuur, de omgangsvormen, de vanzelfsprekendheden.

Boerderijstage

De ideale oudheidkundige heeft een tijdje op een boerderij gewerkt. Hij weet wat het is om door de dieren en de seizoenen een ritme opgelegd te krijgen. Hij herkent dat het onvermijdelijk is kuddes te verweiden – en wat dit betekent voor de verspreiding van informatie. Hij weet wat het betekent als de oogst mislukt en begrijpt dat je, om je risico’s te spreiden, het liefst velden gebruikt aan twee zijden van een heuvel. Hij begrijpt wat het is om, totdat je tot de aarde terugkeert, te moeten zweten voor het brood.

Deel: