Een Boeddha uit de laat-hellenistische site Fayaz Tepe (Nationaal Museum van Oezbekistan, Tasjkent)

De voorsocratici (11): Parmenides, Heraclitus en Boeddha

26 februari 2021

[In deze serie behandelen we de belangrijkste voorsocratische filosofen. Deze eerste Griekse filosofen worden ook wel ‘de natuurfilosofen’ genoemd, en leefden in de vijfde en vierde eeuw voor onze jaartelling. Het eerste deel is hier.]

Reductionisme en materialisme

Tot in de negentiende eeuw was men er nog van overtuigd dat de filosofie pas ten tijde van Socrates tot wasdom was gekomen, maar tegenwoordig worden de natuurfilosofen beschouwd als degenen die het werkelijke fundament legden voor het westerse denken.

Deel:

De voorsocratici (7): Zeno (en wat is metafysica)

22 februari 2021

[In deze serie behandelen we de belangrijkste voorsocratische filosofen. Deze eerste Griekse filosofen worden ook wel ‘de natuurfilosofen’ genoemd, en leefden in de vijfde en vierde eeuw voor onze jaartelling. Het eerste deel is hier.]

Een gelopen wedstrijd

Achilles en een schildpad besluiten een hardloopwedstrijd te houden. Natuurlijk gaat Achilles ervan uit dat hij deze met gemak zal winnen. Hij weet immers dat hij meer dan twee keer zo snel rent als de schildpad.

Deel:
Categoriën: Griekenland, Italië
Parmenides (Museum van Velia)

De voorsocratici (6): Parmenides

21 februari 2021

[In deze serie behandelen we de belangrijkste voorsocratische filosofen. Deze eerste Griekse filosofen worden ook wel ‘de natuurfilosofen’ genoemd, en leefden in de vijfde en vierde eeuw voor onze jaartelling. Het eerste deel is hier.]

Het zijn kan niet veranderen

Even een waarschuwing: we zijn nu toegekomen aan misschien wel het moeilijkste hoofdstukje van dit boek over de filosofie van de oudheid. We gaan proberen te begrijpen wat metafysica is, en wat transcendente metafysica is. Veel mensen worden al gillend gek als ze die woorden horen. Misschien niet voor niets. Maar we gaan proberen het te begrijpen.

Deel:
Categoriën: Griekenland, Italië
Plato (Capitolijnse Musea, Rome)

Cicero 4: de deugd

11 januari 2021

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze reeks van vijf afleveringen: Cicero. Het eerste deel is hier.]

Voor zijn beschrijving van de deugd grijpt Cicero terug op Plato.

Deel:
Carneades (Glyptothek, München)

Cicero 3: eclectische staatsfilosofie

10 januari 2021

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze reeks van vijf afleveringen: Cicero. Het eerste deel is hier.]

Sceptisch platonisme

Als jongeman was Cicero echter filosofisch geschoold in het sceptisch platonisme, en dat blijkt ook uit zijn werk. Niet voor niets schrijft hij in de vorm van pleidooien en dialogen. Alles wat hij beweert trekt hij ook weer in twijfel. Vooral bij de stoïcijnse veronderstelling dat alles wat verschijnt fundamenteel redelijk en goed is, zet hij zijn vraagtekens.

Deel:
Een filosoof (Museum van Selçuk)

Filosofie in Rome 3: Hellenistische natuurkunde

4 januari 2021

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze reeks van vijf afleveringen: Griekse filosofie in Rome. Het eerste deel is hier.]

Vanuit een breder perspectief gezien adopteerden de Romeinen van de Griekse filosofieën vooral datgene wat hun het best uitkwam. In plaats van strijd, ontstond er zowaar hier en daar wat consensus … bijvoorbeeld als het ging om denkbeelden over de natuur.

Deel:
Carneades (Glyptothek, München)

Filosofie in Rome 1: Academisch scepticisme (1)

2 januari 2021

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze reeks van vijf afleveringen: Griekse filosofie in Rome.]

Toen de Romeinen aan het eind van de derde eeuw voor onze jaartelling het gehele huidige Italiaanse vasteland in hun macht hadden, kwamen ze als vanzelf in botsing met de andere grote machten rond de Middellandse Zee: het rijk van Carthago en de hellenistische rijken.

Deel:
Heraclitus (Museo archeologico nazionale, Napels)

De vroege stoa 5: stoïcijnse en aristotelische logica

26 december 2020

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze derde reeks van vijf afleveringen: de vroege Stoïcijnen. Het eerste deel is hier.]

Als het gaat om logica en wetenschap verschilden de stoïcijnen echter fundamenteel van insteek met eerdere filosofische scholen.

Deel:
Categoriën: Hellenisme
Zeno (Ny Carlsberg Glyptotek Kopenhagen)

De vroege Stoa 1: Zeno versus Crates

22 december 2020

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze derde reeks van vijf afleveringen: de vroege Stoïcijnen.]

Kalmte en soberheid

Het woord ‘stoïcijns’ staat in onze taal voor ‘onbewogen’. De volgende filosofen die we gaan bekijken, de stoïcijnse filosofen, staan er dan ook om bekend dat ze pleitten voor soberheid, en het vermijden van al te heftige emoties.

Deel:
Categoriën: Hellenisme
Epikouros (Ny Carlsberg Glyptotek, Kopenhagen)

Hedonisten 4: Epicurus’ tuin van het genot

20 december 2020

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze tweede reeks van vijf afleveringen: de Hedonisten. Het eerste deel is hier.]

Een eeuw na Aristippos, omstreeks 305 voor Christus, kocht de filosoof Epicurus een huis met een grote ommuurde achtertuin in Athene. In die tuin onderwees hij zijn versie van het hedonisme, en met hem werd het hedonisme pas echt een grote stroming, in de hele hellenistische wereld en ook in de eeuwen daarna.

Deel:
Categoriën: Hellenisme