De belegering van Milaan op de Boog van Constantijn, Rome

Foto van de dag: Boog van Constantijn

26 april 2021

De belegering van Milaan op de Boog van Constantijn, Rome

[Meer foto’s hier.]

Deel:
Categoriën: Foto, Romeinse Keizerrijk
Het slagveld bij het Trasimeense Meer

Foto van de dag: het Trasimeense Meer

29 maart 2021

Het slagveld bij het Trasimeense Meer (217 v.Chr.). Vanaf ongeveer dit punt gaf Hannibal het teken voor de aanval op de Romeinse troepen, die voor het meer langs marcheerden.

[Meer foto’s hier.]

Deel:
Zuil van Marcus Aurelius: Romeinse soldaten op een scheepsbrug over de Donau

Foto van de dag: de Zuil van Marcus Aurelius

27 maart 2021

De Zuil van Marcus Aurelius in Rome: Romeinse soldaten steken bij Carnuntum over een scheepsbrug de rivier de Donau over.

[Meer foto’s hier.]

Deel:
Categoriën: Foto, Romeinse Keizerrijk
Een scherf van een vaas, beschilderd door de Sarpedon-schilder, uit de collectie van het Allard Pierson.

De dwarse meningen van Hemelrijk

19 maart 2021

Om een dreigend misverstand weg te nemen: er zijn twee Amsterdamse professoren Hemelrijk, een jongere die tegenwoordig oude geschiedenis doceert en een oudere, kunsthistoricus van huis uit, die ook directeur was van het Allard Pierson-museum. Na zijn emeritaat schreef hij een stuk of zestig stukken over de Griekse kunstgeschiedenis in Amphora, het sympathieke tijdschrift van de Vrienden van het Gymnasium; die bundelde hij in 2009 en 2014 in twee boeken, Makron en zijn makkers. Fijne lectuur.

Dwarse meningen

Al was het maar omdat de oude Hemelrijk af en toe lekker dwars kon zijn. Zo vertelt hij met smaak over de wijze waarop de georganiseerde misdaad in Italië Etruskische graven plunderde en het spul vervolgens verkocht aan buitenlandse musea, zoals het Metropolitan Museum in New York en het Getty-museum in Malibu. Die zorgden voor wetenschappelijke uitgaven die, zo schrijft Hemelrijk, de wetenschap van de kunstgeschiedenis verder brachten. De politie rolde het netwerk echter op en dus gingen de voorwerpen terug naar Italië. Maar de Italianen, die zorgden niet voor goede publicaties. Hemelrijk was niet blij

Deel:
Categoriën: Etrurië, Griekenland, Musea
Gevechtsscène uit Paestum

De oorsprong van de gladiatorengevechten

25 februari 2021

Bijna iedereen heeft wel een idee van wat gladiatoren waren: Romeinse strijders die in arena’s als het Colosseum vochten om de bevolking te vermaken. Die kennis is meestal opgedaan in stripboeken als Asterix, Hollywoodfilms of tv-series. Daardoor zingen veel misvattingen rond over gladiatoren.

Oorsprong van de gladiatorengevechten

De Romeinen zelf dachten dat de gladiatorenspelen afkomstig waren uit Etrurië. De vierde-eeuwse schrijver Athenaios, die in zijn Deipnosophistai (“geleerde mensen aan tafel”) allerlei fragmenten van eerdere auteurs citeert, haalt Nikolaas van Damascus aan, die in de eerste eeuw v. Chr. had geschreven dat de Romeinen hun traditie van gladiatorengevechten van de Etrusken hadden overgenomen. Inderdaad is het  woord lanista voor de manager van een gladiatorenschool ontleend aan de Etruskische taal. Het betekent beul. Ook de figuur van Charon, die de dode noxii (“veroordeelden”) wegsleept uit de arena, is van Etruskische oorsprong.

Deel:

Fundamenten in Fundi

21 februari 2021

De Romeinse civitas deed ik niet aan toen ik een paar jaren geleden in de buurt kwam, in kustplaatsen als Monte Circeo, Terracina, Sperlonga en Gaeta. In Fundi vond men onlangs wat resten van een amfitheater. En een civitas met zo’n bouwwerk moet toch wel iéts zijn geweest. In 312 v.C. werd de plek een etappe op de Via Appia, in 188 v.C. een civitas met stemrecht, zegt Livius (XXXVIII.36.7-9). Nog beter klinkt het als je weet dat de stad verbonden is met een grand cru: de Caecubum, waarbij Horatius en Martialis lyrisch werden. Horatius, Carmina I.20: ‘Caecubum et prelo domitam Caleno / tu bibes uvam – Drink bij u Caecubiër, een druivennat uit Caleense persen.’ (Paul Claes, 2015) Frans van Dooren (1996) vertaalt de grand cru’s bij Martialis, Epigrammen I.26 veralgemenend: ‘Massica solus habes et Opimi Caecuba solus – je oude flessen wijn heb je alleen.’ Maar ik betwijfel of Martialis die Caecubum wel zelf heeft geproefd. Want in zijn wijnboek (boek 14 van Naturalis historia) betreurt de iets oudere Plinius Maior de teloorgang van de Caecubiër bij gebrek aan zorg én aan ruimte door Nero’s plannen voor een kanaal tussen Baiae en Ostia (XIV.61). Bij de eerstvolgende gelegenheid wil ik in de vlakte van Fondi een glas drinken, Caecubiër of niet.

Foto boven: LatinaToday (detail)

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Tags: ,
De Ludovisi-troon

De aardse en goddelijke vrouwen van Locri Epizephyrii (2)

25 januari 2021

Rond de achtste eeuw voor Christus begaven reislustige Grieken zich, zoals we gisteren zagen, richting het zuiden van Italië waar zij koloniën stichtten in het gebied dat later door de Romeinen Magna Graecia zou worden genoemd. Een van de vijf grootse koloniën was Locri Epizephyrii waar ‘de meest befaamde tempel’ van Italië zich bevond en gewijd was aan de godin Persephone. Er was echter nog een andere godin die hier een bijzondere status genoot, namelijk Aphrodite. Circa 700 kilometer van Locri vandaan werd er in 1887 een bijzondere vondst gedaan die aan haar tempel in Locri wordt gelinkt: de Ludovisi-troon.

Persephone en haar pinakes

De vorige keer in De aardse en goddelijke vrouwen van Locri Epizephyrii, heb ik kort de stichting van de Griekse kolonie Locri Epizephyrii in de Italiaanse provincie Calabrië uitgelicht. In deze onafhankelijke stad (apoikia) speelden vrouwen ogenschijnlijk een belangrijke rol hetgeen tot uiting komt in bijvoorbeeld een van de stichtingslegende van de stad zoals overgeleverd door Polybios (Historiën, XII.5). Deze Griekse historicus vertelt hoe hij van de Locriërs zelf heeft vernomen hoe de vrouwen uit Lokris (van het Griekse vasteland) naar Zuid-Italië vluchtten, samen met hun slaven, en hier de stad Locri stichtten waar de nobele families der “Honderd huizen” voortleefden via de matrilineaire lijn.

Deel:
Categoriën: Griekenland, Italië
Pinax uit Locri met daarop afgebeeld de Ontvoering van Persephone (© Wikimedia Commons, user Sailko) 

De aardse en goddelijke vrouwen van Locri Epizephyrii (1)

24 januari 2021

In 2007 studeerde ik af aan de Vrije Universiteit van Amsterdam voor de opleiding Oudheidkunde. Voor mijn scriptie deed ik onderzoek naar verschillende Griekse steden, waaronder enkele Griekse koloniën die in het zuiden van Italië (Magna Graecia) waren gesticht. De focus lag hierbij op de beoefende religie in deze onafhankelijke steden (apoikiai) in de zesde en vijfde eeuw voor Christus. Een van de vijf grootste steden van “Groot-Griekenland” was Locri Epizephyrii, gelegen in Calabrië. In deze stad genoten vrouwen een bijzondere status, zo blijkt uit diverse archeologische vondsten die hier werden gedaan begin twintigste eeuw, maar ook uit overleveringen van antieke schrijvers zoals Strabo.

Griekse kolonisten in Zuid-Italië

Zo rond de achtste eeuw voor Christus begaven reislustige Grieken uit moederland zich naar het zuiden van Italië waar zij onafhankelijke steden (apoikiai) stichtten. Het gebied waar zij zich settelden werd door de Romeinen Magna Graecia genoemd, oftewel “Groot Griekenland” en omvat – grofweg – de provincies Campanië, Apulië, Basilicata, Calabrië en tevens ook Sicilië. Enkele bekende apoikiai van Magna Graecia zijn Syracuse, Cumae, Poseidonia, Croton, Rhegium en Tarente.

Deel:
Categoriën: Griekenland, Italië