Marcus Aurelius (Museum Avenches)

De late Stoa 12: Marcus Aurelius – zingeving en determinisme

5 mei 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

Keizer Marcus Aurelius kan dan wel een volger van de stoïcijnen zijn geweest, bij het lezen van zijn Overpeinzingen doemt soms eerder het beeld op van een Atlas, die het gewicht van de hele wereld op zijn schouders voelt rusten.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Seneca (Neues Museum Berlijn)

De late Stoa 1: Seneca – macht en rijkdom

24 april 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie.] 

Seneca ‘de jongere’ zag het levenslicht in Córdoba, in het huidige Spanje. Hij was de zoon van een bekend redenaar, Seneca ‘de oudere’.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Cicero (Capitolijnse Musea, Rome)

Cicero 1: Het begint met ambitie

8 januari 2021

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze reeks van vijf afleveringen: Cicero.]

De filosofen die tot dusver aan ons voorbijtrokken, waren allen Grieken. Gelukkig bleken de Romeinen zelf ook geïnteresseerd in de filosofie. Zoals gezegd kozen zij meestal niet voor een bepaalde filosofische stroming, maar combineerden vrolijk de inzichten van de verschillende Griekse scholen. We noemden dit eclecticisme. En de bekendste eclecticus was Marcus Tullius Cicero, die leefde van 106 tot 43 voor onze jaartelling. Voordat we zijn filosofie bekijken, kijken we eerst wie hij was en in welke tijd hij leefde.

Deel:
Een filosoof (Museum van Selçuk)

Filosofie in Rome 3: Hellenistische natuurkunde

4 januari 2021

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze reeks van vijf afleveringen: Griekse filosofie in Rome. Het eerste deel is hier.]

Vanuit een breder perspectief gezien adopteerden de Romeinen van de Griekse filosofieën vooral datgene wat hun het best uitkwam. In plaats van strijd, ontstond er zowaar hier en daar wat consensus … bijvoorbeeld als het ging om denkbeelden over de natuur.

Deel:
Chrysippus (British Museum Londen)

De vroege Stoa 3: de weg naar het geluk

24 december 2020

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze derde reeks van vijf afleveringen: de vroege Stoïcijnen. Het eerste deel is hier.]

Zeno van Citium was behalve een stoïcijn ook een asceet. Net als de cynici leefde hij uitzonderlijk sober. Hij was echter minder provocatief dan de cynici en had een meer conformistisch karakter. Ook hield hij er niet van de aandacht te trekken, of zich te omgeven met veel mensen. In die zin lijkt hij wel wat op Epicurus.

Deel:
Categoriën: Hellenisme
Zeno (Ny Carlsberg Glyptotek Kopenhagen)

De vroege Stoa 1: Zeno versus Crates

22 december 2020

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze derde reeks van vijf afleveringen: de vroege Stoïcijnen.]

Kalmte en soberheid

Het woord ‘stoïcijns’ staat in onze taal voor ‘onbewogen’. De volgende filosofen die we gaan bekijken, de stoïcijnse filosofen, staan er dan ook om bekend dat ze pleitten voor soberheid, en het vermijden van al te heftige emoties.

Deel:
Categoriën: Hellenisme
Epikouros (Metropolitan Museum, New York)

Hedonisme 5: Epicurisme en de hedonistische nalatenschap

21 december 2020

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze tweede reeks van vijf afleveringen: de Hedonisten. Het eerste deel is hier.]

Epicurus’ recht en gelijkheid

In Epicurus’ tuin waren ook slaven en vrouwen welkom, wat in die tijd nog een heel schandaal was. Maar voor Epicurus was ieder mens in potentie gelijk aan ieder ander.

Deel:
Categoriën: Hellenisme
Epikouros (Ny Carlsberg Glyptotek, Kopenhagen)

Hedonisten 4: Epicurus’ tuin van het genot

20 december 2020

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze tweede reeks van vijf afleveringen: de Hedonisten. Het eerste deel is hier.]

Een eeuw na Aristippos, omstreeks 305 voor Christus, kocht de filosoof Epicurus een huis met een grote ommuurde achtertuin in Athene. In die tuin onderwees hij zijn versie van het hedonisme, en met hem werd het hedonisme pas echt een grote stroming, in de hele hellenistische wereld en ook in de eeuwen daarna.

Deel:
Categoriën: Hellenisme