Deze foto van een op Sicilië geslagen Karthaagse munt is niet helemaal scherp, maar dit is duidelijk een savanne-olifant.

Olifanten en olifanten

3 februari 2021

In zijn beschrijving van de slag bij Rafia (217 v.Chr.) vertelt de Griekse historicus Polybios dat de Indische olifanten uit het Seleukidische leger effectiever zouden zijn geweest dan de krijgsolifanten in het Ptolemaïsche leger, omdat die kleiner waren. Dat is een wat vreemde constatering, aangezien de Afrikaanse olifant (Loxodonta africana) groter is dan de Indische (Elephas maximus indicus). Al sinds de jaren vijftig lossen oudhistorici deze kwestie op met de aanname dat de Ptolemaiën gebruik maakten van de Afrikaanse bos-olifant (Loxodonta cyclotis), die inderdaad kleiner is.

Dan moet de bos-olifant natuurlijk wel bereikbaar zijn geweest voor de Ptolemaiën. De aanname was dat dit beest, dat tegenwoordig vooral leeft in het tropisch regenwoud van bijvoorbeeld Kameroen, destijds ook voorkwam in Eritrea en Soedan, waar de Ptolemaiën hun olifanten vandaan haalden. Deze aanname valt nu te testen door naar het mitochondriaal DNA te kijken.

Deel:
Het enige overgebleven fragment van Darius' Rode-Zee-kanaal-inscriptie (Louvre Parijs)

Medina 642 AD: Gratis graan en geld

19 december 2020

In Medina, de oase waar Mohammed zijn staat had gesticht, woedde in 639 een vreselijke hongersnood. Om te voorkomen dat dit nog eens zou gebeuren organiseerde kalief ‘Umar de aanvoer van graan uit Egypte per schip. In 640 was Egypte voor de Arabieren veroverd door ‘Amr ibn al-‘Ās; Alexandrië iets later. Een van de eerste dingen die hij liet doen was het opknappen van het Bubastiskanaal, dat liep van het huidige Zagazig in de Nijldelta naar het huidige Ismā‘īlīya en dan naar het zuiden door het Krokodillenmeer en de Bittermeren naar Qulzum, ergens bij Suez. Het ging dus om een waterverbinding van de delta naar de Rode Zee. In een verbinding Rode Zee – Middellandse Zee was niemand geïnteresseerd. Alexandrië was immers de zeehaven, en de schepen waren klein genoeg om ook over de Nijl of door een kanaal te varen. En anders werd er een keer verladen; alles was goedkoper dan transport over land.

Deel:
Beeldje van een vrouw uit Abydos (nulde dynastie; Staatliches Museum Ägyptischer Kunst München)

Koningin Merneith

10 december 2020

Onder de Vroegdynastische periode worden de eerste drie dynastieën van het vereende Egypte gerekend (± 2950 – 2613 voor Christus). Deze periode borduurt voort op de ontwikkelingen die in de Predynastische Periode plaatsvonden, waaronder de formalisering van een kunststijl die door de hele geschiedenis van Egypte heen min of meer een ‘statisch’ karakter zou behouden.

In de Vroegdynastische periode verschuift het machtscentrum van Egypte van het zuiden (Opper-Egypte) naar het noorden (Neder-Egypte). Hier stichtte koning Hor-Aha, de opvolger van Narmer, namelijk een nieuwe stad op het hoogste punt van de Delta: Memphis, wat ‘Witte Muur’ betekent. Abydos verloor hierdoor haar politieke betekenis, maar diende nog wel als begraafplaats van de koningen van de eerste en deels tweede dynastie.

Deel:
Categoriën: Egypte
Tags: ,
Het hoofd van Ramses VI (©Oriental Institute Chicago)

Persbericht: een hoofd voor farao Ramses VI

1 december 2020

Een ongeopende brief, die decennialang was vergeten, bracht Egyptologen Lara Weiss (conservator collectie Egypte, Rijksmuseum van Oudheden) en Rob Demarée (Universiteit Leiden) op het spoor van Ramses VI: de granieten torso van een beeld uit de Leidse museumcollectie blijkt een match met een koningskop uit de verzameling van het Oriental Institute Museum in Chicago.

De zoektocht van Weiss en Demarée begon met de ontdekking van een ongeopende brief uit 1987, in het archief van Egyptoloog prof. J.F. Borghouts die onlangs is overleden. Daarin oppert Thomas Logan, destijds hoofdconservator van de Egyptische collectie van het Oriental Institute Museum, dat een kop van farao Ramses VI (r. 1144-1137 v.Chr.) uit zijn collectie behoort tot een torso in het Rijksmuseum van Oudheden (RMO). De brief is pas onlangs teruggevonden in de nalatenschap van prof. Borghouts, waarna Weiss en Demarée dit verder onderzochten met het Oriental Institute Museum.

Deel:
Categoriën: Egypte, Musea, Persbericht
Beeldje van een vrouw uit Abydos (nulde dynastie; Staatliches Museum Ägyptischer Kunst München)

Koningin Neithhotep

28 november 2020

Neithhotep was de eerste koningin van een verenigd Egypte. Dat maakt haar tot een speciale heerser in een speciale tijd. Daarover eerst een enkel woord.

Dit verhaal begint echter in de Predynastische periode (5300 tot 2950 voor Christus). Het betreft de tijd vóór het koningschap over een verenigd Egypte en het archeologische erfgoed centreert zich rondom twee belangrijke culturen: de Badari-cultuur en de Naqada-cultuur. Hieronder volgt een korte uiteenzetting over deze twee culturen.

Deel:
Categoriën: Egypte, Prehistorie
Tempel van Dendur (Metropolitan Museum, New York)

Groot huis

15 november 2020

Het bovenstaande Egyptische reliëf is te zien op de tempel van Dendur en als u denkt dat u ervoor naar Egypte moet, dan heeft u het mis, want dit heiligdommetje staat in het Metropolitan Museum in New York. Net als de tempel van Taffeh in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden is het gebouwtje uit Dendur door de Egyptische overheid geschonken aan een land dat meehielp bij het redden van oudheden toen die dreigden te verdrinken na de aanleg van de Aswan-dam.

De afbeelding zelf is niet zo heel bijzonder, maar de twee cartouches erboven zijn dat wel. Ze zijn niet alleen identiek, maar ook veelzeggend in hun nietszeggendheid. Zoals u ziet staan in beide cartouches dezelfde drie hiëroglyfen: een rechthoek, een soort pilaar en een mannetje. De rechthoek is het teken pr, “huis”, en het pilaartje, dat een soort dubbele a-klank weergeeft, maakt dit tot een groot huis. Het mannetje is een determinatief, een teken dat aangeeft hoe je het bovenstaande dient te duiden: in dit geval gaat het om een persoon die het Grote Huis is. De koning, met andere woorden, ofwel de farao, om de Hebreeuwse verbastering te citeren van het Egyptische woord voor Groot Huis. We hebben dus te maken met twee cartouches waarin niet de naam van de vorst staat, maar alleen de hiëroglyfen voor koning.

Deel: