Blauw

13 december 2021

D’r schuilt schoonheid achter de chemische formule CaCuSi4O10. Egyptisch blauw. In Vitruvius’ De architectura VII.11.1 heet dat caeruleum: “De bereidingswijze van blauw is het eerst in Alexandrië uitgevonden, later is Vestorius het ook in Puteoli gaan produceren – Caeruli temperationes Alexandriae primum sunt inventae, postea item Vestorius Puteolis instituit faciundum.” (vert. Ton Peters, 1999) Vitruvius wijdt er voorts een erg technische paragraaf aan, al even sec als die formule voor calcium-koper-silicaat. Maar de Pompejanen hielden ervan. Een collega van die Vestorius was in 79 aan het werk in de Casa della Biblioteca en sloeg op de vlucht voor de brakende Vesuvius. Zijn potjes kwamen recent aan het licht. Mét het blauw dat veel antieke fresco’s zo zomers maakt.Van de primaire kleuren trekt blauw me het meest aan, in al zijn varianten: het blauw van de Isjtarpoort, het bleu van Chartres, het blauw in de Boodschap van Antonello da Messina, azulejo’s, Delfts blauw, het blauw van Yves Klein, … En zeggen dat Homeros voor blauw eigenlijk geen eigen woord had. Blauw was voor hem altijd iets fonkelend of zwartig, het glimmend blauwgrijs van Athena’s ogen of het blauwzwart van een scheepsboeg of een haardos. De perceptie moet toen anders zijn geweest, want blind was de man echt niet.

Reblog op  #GrondslagenNet

Deel:
Categoriën: Nog te categoriseren

Europa’s roof geroofd

5 december 2021

Op Hic et Nunc attendeert Patrick De Rynck ons op de mythe van Europa n.a.v. een boek van Hendrik Vos. Op de cover van Dit is Europa. De geschiedenis van een Unie staat een detail uit De ontvoering van Europa door Erasmus Quellinus naar een ontwerp van Peter Paul Rubens (1636-1638). Zie ook hier voor het verhaal achter Europa.Ietwat ouder dan Quellinus’ schilderij is deze schitterende kelkkrater van Assteas, een Griekse schilder die in Paestum actief was rond 350 v.C. De krater van 71 cm hoog kwam heel even aan het licht in de jaren zeventig in Sant’Agata de’ Goti (het antieke Saticula tussen Caserta en Benevento) en dook weer onder in het donker: hij werd klandestien verkocht aan het Getty Museum in Malibu en was daar te zien van 1981 tot 2005. Nu staat hij in het museum van Montesarchio (Benevento), maar niet in deze dagen. De carabinieri die instaan voor de bescherming van het cultureel erfgoed, pakken uit met dit roofgoed in het Italiaanse paviljoen in Dubai. Europa op de stier, tweemaal geroofd. Dit prachtstuk kreeg dus een licht La Vache qui rit-gehalte.

Reblog op  #GrondslagenNet

Deel:
Categoriën: Nog te categoriseren

Achilles in Engeland

30 november 2021

Antiek moet niet altijd uit Griekse of Italiaanse bodem komen. Engelse grond ergens in Rutland ten oosten van Leicester gaf dankzij een ploegende boer een Romeinse villa prijs uit de 3de of 4de eeuw. Met een uitzonderlijke mozaïek van 11m x 7m: nog nooit vond men in het Verenigd Koninkrijk een mozaïek met taferelen uit Homeros. De vermogende eigenaar van de vermoedelijk immense villa rustica had wellicht een neus voor literatuur, met een voorkeur voor Ilias 22. Hij kende zijn klassieken. Of deed hij – misschien een generaal op rust – gewoon alsof en bestelde hij een strijdscène om u tegen te zeggen? Homeros klinkt bij mij zo:

De paarden vlogen volgzaam ervandoor.Er steeg een stofwolk op toen Hektor werdgesleept, aan beide kanten waaierdenzijn donkerzwarte haren uit. Zijn hoofd,voorheen zo lieflijk, lag heel in het stofen nu gaf Zeus het aan zijn vijand prijsom in zijn eigen land gesmaad te worden.Ilias 22.400-404

Deel:
Categoriën: Nog te categoriseren

Stadsuitbreiding

30 juli 2021

In de buurt van het mausoleum van Augustus werd recent een grenssteen teruggevonden die de uitbreiding van de stad Rome onder keizer Claudius in 49 n.C. aantoont. Zo’n uitbreiding van het pomerium, gewijd gebied door Romulus afgebakend en waar geen wapens werden gedragen en geen doden begraven, werd uitzonderlijk toegestaan aan wie het rijk had uitgebreid: ‘…iis qui protulere imperium etiam terminos urbis propagare datur,’ luidt het bij Tacitus (Annales 12.23). Claudius had Brittannië veroverd en wilde als Galliër uit Lyon ook het Romeinse burgerrecht uitbreiden tot de provincies, wat wel op protest van de senaat stuitte. Zijn uitbreiding van het pomerium had zowel een praktische als een symbolische bedoeling: meer burgers in de stad ontvangen en de Urbs omvormen tot wat vandaag een inclusieve samenleving zou heten. Een identieke grenssteen uit de Vaticaanse Musea toont aan dat er op de recent ontdekte grenssteen vijf regels ontbreken. Wat bewaard bleef is de kern van Claudius’ onderneming: … CENSOR [P P] censor en Vader des Vaderlands [AU]CTIS POPVLI R[OMANI] heeft na de uitbreiding van de grenzen FINIBVS POMERIVM van het Romeinse volk het pomerium AMPLIAℲIT TERMINAℲITQVE vermeerderd en afgebakend.

De curieuze omgekeerde F in de laatste regel is een van de drie zogenaamde Claudiaanse letters, in dit geval de digamma die de V vervangt.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk

Aischylos fragmentair – 5

28 juli 2021

At random geïsoleerde flitsen van Aischylos.

Ik beschouw je niet als een voorteken op mijn pad. (95) De braam buigt tegelijk door onder witte, zwarte en rode bessen. (116) De slang van de streek, de vloek van reizigers (123) (Over Memnon) Ik ging het na en kan vol lof verklaren dat zijn geslacht uit Ethiopië komt, het land vanwaar de Nijl met zeven armen zijn golven rolt, gestuwd door regenwinden. De zon straalt vuur en vlammen uit haar oog, de sneeuw smelt op de rotsen, heel Egypte staat mooi in bloei, is van die heilige vloed vervuld en laat de korenaar hoog schieten, de gave van Demeter, bron van leven. (126a)

Reblog op #GrondslagenNet

Deel:
Categoriën: Griekenland

Olympisch

26 juli 2021

In de jaren negentig van vorige eeuw hield ik me intens bezig met Pindaros, dé zanger van Hellas die voor overwinnaars in de Heilige Spelen zegezangen componeerde. Ik denk niet dat er zich vandaag een dichter geroepen weet om een atleet in Tokio te bejubelen met een ode waarin stam en stad van de sporter worden bezongen en waarin dichter en koor waarschuwen voor de grenzen van geluk, voor hybris dus. De eerste en de derde Olympische Ode schreef Pindaros voor twee Siciliaanse vorsten: Hiëro van Syrakuse die in 476 de paardenren won en Theron van Akragas (Agrigento) die in datzelfde jaar in Olympia zegevierde in de wagenren. De laatste verzen van de twee oden tekenen de dichter uit Thebe ten gronde:

Op wisselende wijze kunnen mensen groots zijn. Maar de hoogste bekroning is weggelegd voor koningen, verder mag je blik niet reiken. Ik wens dat jij je levensdagen doorbrengt op die hoogte en dat ik al die tijd met overwinnaars om mag gaan, beroemd door mijn gedichten in elke gouw van Hellas.

Deel:
Categoriën: Griekenland

Sardijns brons

22 juni 2021

Hij bleef uit de handen van grafdieven en trad recent op een verlaten plek in het binnenland van Sardinië weer in het zonlicht. Een bronzen krijger, amper twintig centimeter hoog, maar met alles erop en eraan: gehoornde helm, lange vlechten, degen op de schouder en schild op de rug, op de borst een dolk. Een votiefbeeldje in het heiligdom van Cuccuru Mudeju in de provincie Sassari. Het werd er neergelegd halverwege de Nuraghiperiode, overgang van brons- naar ijzertijd. Drieduizend jaar geleden. Dat was de tijd van koning David in Israël, in Hellas vormden zich aarzelend stadstaten in de zogenaamd duistere eeuwen, op de heuvels van Rome was er al wat leven. Maar in dit Sardijns molsgat was er beweging van krijgers, handelaars, bedevaarders. Wie dit brons ontdekte en afborstelde moet stil zijn geworden bij de offergave van een verre voorzaat. – Reblog op #GrondslagenNet

Deel dit blog:

Deel:
Categoriën: Italië

Aischylos fragmentair

3 juni 2021

Bewaarde fragmenten van een antieke auteur kennen twee verborgen levens. Ze schuilden veelal bij andere auteurs, en als ze werden gevonden bleven ze vooral voer voor wetenschappers. Van Aischylos zijn zowat vijfhonderd fragmenten uit tientallen verloren werken bewaard, gaande van een woord over een vers tot een hele verzengroep. Daarin grasduinen (Loeb 505, ed. Sommerstein) is heerlijk. Je botst op aforistische verzen die moraliserend klinken:

Zwijgen is voordelig voor veel stervelingen. (188)

Deel:
Categoriën: Griekenland

Rhodope

1 juni 2021

Het krantenbericht dat gieren en bizons en grijze wolven opnieuw het Rhodopegebergte bevolken is niet direct mijn leesvoer aan de ontbijttafel. Maar Rhodope klinkt me in de oren. Dat gebergte in Bulgarije en Noord-Griekenland, zeg maar Thracië, komt bij de historici Herodotus en Thucydides en de dichters Vergilius en Ovidius steevast voor in exotische geografische opsommingen. Maar de poëten geven de Rhodope iets meer kleur. In Vergilius’ Georgica wenen zijn toppen bij de dood van Eurydice (flerunt Rhodopeiae arces – 4.461) en in de Metamorfoses van Ovidius heet Orpheus de Rhodopeius…vates (10.11-12), ‘de zanger van Rhodope’ (Marietje d’Hane-Scheltema). In het Frans klinkt het plechtiger: ‘le chantre du Rhodope’ (Georges Lafaye). Geen chanteur, maar een ‘bezinger’, met een rituele of religieuze connotatie. Orpheus bezong het Rhodopegebergte, dat weende bij de dood van zijn geliefde. En zong hij er nu nog, dan werden grijze wolven, bizons en gieren er ongetwijfeld stil bij.

Orpheus, Romeins mozaïek (detail), 1ste helft 3de eeuw n.C., Regionaal Archeologisch Museum, Palermo.

Deel:
Categoriën: Balkan

Vingerwijzing

3 mei 2021

Wie ondanks corona toch in de Musei Capitolini in Rome zou komen, kan er de bronzen hand van keizer Constantijn uit circa 330 ietwat vollediger zien dan anders. Dankzij een stuk vinger uit het Louvre. Wat ooit als een deel van een teen werd gezien door iemand die weinig van anatomie wist en dus een zware vingerwijzing verdient, zijn eigenlijk de twee bovenste kootjes van een wijsvinger. Drie jaar geleden onderzocht een alerte dame aan de Seine antieke bronstechnieken en dacht bij die halve vinger aan de restanten van een reusachtig bronzen beeld in de Capitolijnse Musea (kop, linkerhand en globe – foto infra). Een ernstige vingerwijzing was de breuklijn in het brons. 3D deed de rest en dus vloog de vinger naar de Tiber voor een gelegenheidstentoonstelling. Je kan maar hopen dat die vinger nadien niet meer in een Parijse doos verdwijnt. Dan zet Constantijn misschien een vriendelijker tronie op.

[oorspronkelijk op de eigen blog van Patrick Lateur]

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk