Chrysippus (British Museum Londen)

De late Stoa 6: de vrije wil

29 april 2021

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer eclectische midden-Stoa ten tijde van de Romeinse republiek, naar de late Stoa uit de vroege Romeinse keizertijd, die vooral praktisch was: de laatste behandelen we in deze korte serie. Het eerste deel is hier.] 

De stoïcijnen hadden zoals eerder gezegd een volkomen deterministisch wereldbeeld. Welke emoties we er ook over hebben: alles gebeurt zoals het zou moeten gebeuren. Misschien heeft een slimmerik hieruit al opgemaakt dat dit wereldbeeld op gespannen voet staat met het idee van de vrije wil. Hoe is een vrije wil mogelijk in een wereld waarin eigenlijk alles al vast ligt? En hoe is het mogelijk om in een wereld waarin alles vastligt vrije emoties te hebben over die wereld? Dit lijkt in tegenspraak met elkaar.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk
Carneades (Glyptothek, München)

Cicero 3: eclectische staatsfilosofie

10 januari 2021

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze reeks van vijf afleveringen: Cicero. Het eerste deel is hier.]

Sceptisch platonisme

Als jongeman was Cicero echter filosofisch geschoold in het sceptisch platonisme, en dat blijkt ook uit zijn werk. Niet voor niets schrijft hij in de vorm van pleidooien en dialogen. Alles wat hij beweert trekt hij ook weer in twijfel. Vooral bij de stoïcijnse veronderstelling dat alles wat verschijnt fundamenteel redelijk en goed is, zet hij zijn vraagtekens.

Deel:
Een antieke filosoof (Museum van Epidaurus)

Filosofie in Rome 4: De midden-stoa (1)

5 januari 2021

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze reeks van vijf afleveringen: Griekse filosofie in Rome. Het eerste deel is hier.]

De filosofen die het best met dit wereldbeeld van totale fysische samenhang uit de voeten konden, waren de stoïcijnen. In het tijdperk dat we nu behandelen – de laatste eeuwen voor onze jaartelling – komen we de stoïcijnen van de zogeheten middenstoa tegen.

Deel:
Carneades (Glyptothek, München)

Filosofie in Rome 2: Academisch scepticisme (2)

3 januari 2021

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze reeks van vijf afleveringen: Griekse filosofie in Rome. Het eerste deel is hier.]

Carneades stelde geheel in lijn met de voorgaande gedachtegang dat ook het Romeinse recht niet gebaseerd was op een natuurlijke orde, maar op praktisch nut. Het ‘natuurrecht’ is volgens Carneades een fictie. Mensen vinden geen wetten uit op basis van een hogere waarheid, maar uit overwegingen die teruggaan op praktisch nut. Alle levende wezens worden door de natuur gedreven richting dat wat voor hen nuttig is, en dat is de werkelijke basis van het recht. Wetten verschillen dan ook van elkaar net zoals de gewoonten van de volkeren die ze uitvinden, en veranderen naar gelang hun cultuur verandert.

Deel:
Carneades (Glyptothek, München)

Filosofie in Rome 1: Academisch scepticisme (1)

2 januari 2021

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze reeks van vijf afleveringen: Griekse filosofie in Rome.]

Toen de Romeinen aan het eind van de derde eeuw voor onze jaartelling het gehele huidige Italiaanse vasteland in hun macht hadden, kwamen ze als vanzelf in botsing met de andere grote machten rond de Middellandse Zee: het rijk van Carthago en de hellenistische rijken.

Deel: