Vingerwijzing

3 mei 2021

Wie ondanks corona toch in de Musei Capitolini in Rome zou komen, kan er de bronzen hand van keizer Constantijn uit circa 330 ietwat vollediger zien dan anders. Dankzij een stuk vinger uit het Louvre. Wat ooit als een deel van een teen werd gezien door iemand die weinig van anatomie wist en dus een zware vingerwijzing verdient, zijn eigenlijk de twee bovenste kootjes van een wijsvinger. Drie jaar geleden onderzocht een alerte dame aan de Seine antieke bronstechnieken en dacht bij die halve vinger aan de restanten van een reusachtig bronzen beeld in de Capitolijnse Musea (kop, linkerhand en globe – foto infra). Een ernstige vingerwijzing was de breuklijn in het brons. 3D deed de rest en dus vloog de vinger naar de Tiber voor een gelegenheidstentoonstelling. Je kan maar hopen dat die vinger nadien niet meer in een Parijse doos verdwijnt. Dan zet Constantijn misschien een vriendelijker tronie op.

[oorspronkelijk op de eigen blog van Patrick Lateur]

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk

Wereldboekendag in het Latijn

23 april 2021

Gaudes carminibus; carmina possumus donare et pretium dicere muneri. Jij houdt van een gedicht en een gedicht kan ik geven en ook de waarde van zo’n geschenk ken ik. (Horatius, Oden IV.8.11-12 – Schrijvers)

At tu Romano lepidos sale tinge libellos: adgnoscat mores vita legatque suos. Jij moet als dichter van Rome je boeken met geestigheid kruiden opdat het leven zichzelf leest en al lezend herkent. (Martialis, Epigrammen VIII.3.19-20 – Van Dooren)

Deel:
Categoriën: Boek

De klassieken verdacht?

22 april 2021

In De Groene Amsterdammer van 14 april een vrij gezond stuk over het lezen van Ovidius in het #MeToo-tijdperk. Casper Luckerhof besluit zo:

Het moet klaar zijn met die eerbiedwaardige lezingen die het onmogelijk maken om fundamentele discussies te voeren. Alleen zo kunnen we de klassieke oudheid inclusiever maken.

Deel:
Categoriën: Algemeen

Heilige katten, een zaak van levensbelang in Egypte

20 april 2021

 

Waarom zijn heilige katten een zaak van levensbelang in Egypte? Om op die vraag te kunnen antwoorden keren we terug naar  20 april 202 v.C., een dag waarop er iets gebeurde met de kittens in het huis van Onnophris. Deze begrafenisondernemer uit het dorpje Tanis in de Fajoem-oase schreef die dag namelijk de volgende petitie aan de politiechef Machatas:

Deel:
Categoriën: Egypte

Vuurbergen

31 maart 2021

Op IJsland braakt de Fagradalsfjall almaar vuur, de Etna op Sicilië is even aan rust toe. Vanmorgen bots ik in Aischylos’ Prometheus geboeid op deze verzen over het monster Tyfos, geplet onder de Etna, gestraft door Zeus:

καὶ νῦν ἀχρεῖον καὶ παράορον δέμας κεῖται στενωποῦ πλησίον θαλασσίου ἰπούμενος ῥίζαισιν Αἰτναίαις ὕπο· κορυφαῖς δ᾽ ἐν ἄκραις ἥμενος μυδροκτυπεῖ Ἥφαιστος, ἔνθεν ἐκραγήσονταί ποτε ποταμοὶ πυρὸς δάπτοντες ἀγρίαις γνάθοις τῆς καλλικάρπου Σικελίας λευροὺς γύας· (363-369)

Deel:
Categoriën: Italië

Waanzinnig fluoriet

27 maart 2021

Gisteren stond ik in Tongeren oog in oog met de Romeinen. Heerlijke tentoonstelling. Naast de verzameling uit het British Museum zag ik er trouwens ook voor het eerst een uitzonderlijk stuk dat een paar jaar geleden opdook uit de Tongerse ondergrond.

Ik keek mijn ogen uit op een drinkbeker in fluoriet, een mineraal uit Iran. Naar het schijnt zijn er slechts twee bewaard. Het GRM stelt hem voor als de ‘Beker van 1 miljoen’, geïnspireerd door wat Plinius Maior in Naturalis historia XXXVII.20 over Nero vermeldt. Hij kocht er zich eentje voor een miljoen sestertiën: ‘memoranda res tanti imperatorem patremque patriae bibisse – een gedenkwaardige zaak, dat een keizer en vader des vaderlands zo duur heeft gedronken.’

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk

Aeschyleïsch trio

18 maart 2021

Eergisteren kwam de Aischylos van Burgersdijk aankloppen. Een klepper van een boek dat in een Roeselaars antiquariaat wellicht jarenlang lag te wachten op een koper. Leendert Alexander Johannes, een natuurkundige nota bene én vertaler van Shakespeare, was de eerste die de volledige Aischylos bracht. In 1880 verscheen zijn Prometheus in De Gids, de zeven stukken én de complete Sofokles werden na zijn dood door zoon Burgersdijk in 1903 uitgegeven. In datzelfde jaar publiceerde Pieter Cornelis Boutens in Haarlem bij Enschedé zijn Agamemnon, die in 1947 met de andere stukken van Aischylos werd gebundeld als vierde deel van zijn Verzamelde Werken. Zowat een decennium later bracht Emiel De Waele de Agamemnon als nummer 117 in de Klassieke Galerij van De Nederlandsche Boekhandel, andere stukken volgden en in 1975 verscheen zijn Aeschylosvertaling in één boekdeel. Homeros werd in ons taalgebied vanaf de zestiende eeuw meermaals vertaald. Aischylos moet zich tevreden stellen met drie vertalingen gespreid over de twintigste eeuw. Bij leven en welzijn zou ik daar graag iets aan doen en van dat trio een kwartet maken. Ik ondertekende vorige week een contract met Athenaeum-Polak & Van Gennep.

[Verscheen oorspronkelijk op de blog van Patrick Lateur]

Deel:
Categoriën: Griekenland

Quis est? Hestiaios Pontikos, de man die de zon nooit zag op- of ondergaan

16 maart 2021

“De man die de zon nooit zag op- of ondergaan” is niet de titel van een roman, noch het verhaal van een gevangene, maar wel een uitspraak die een Hellenistische geleerde vol trots over zichzelf deed. Hij bedoelde hiermee dat hij geen tijd had om het op- en ondergaan van de zon te bewonderen, omdat hij zich de hele tijd aan zijn studie wijdde. Wie was hij?

Wel, het antwoord is eerder tragikomisch: onze man was een Hellenistische geleerde die ondanks al zijn wetenschappelijke inspanningen bijna volledig onbekend is gebleven, zowel in de Oudheid als bij moderne geleerden. Als hij recentelijk dan al eens vermeld werd, was het, zoals we zullen zien, enkel om de spot met hem te drijven. De naam van deze onfortuinlijke geleerde is Hestiaios Pontikos. Als je je nu afvraagt wie dit in godsnaam is, wees dan niet ongerust en ga de man niet opzoeken op Wikipedia of in een of andere wetenschappelijke encyclopedie, want dat zou vergeefse moeite zijn. Hestiaios is immers volledig afwezig in de moderne literatuur over de Oudheid, zelfs in de monumentale Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft.

Deel:
Categoriën: Hellenisme
Bronzen van Riace, midden 5de eeuw v.C. (© Museo Archeologico Nazionale, Reggio Calabria)

Zeven tegen Thebe

10 maart 2021

Deze week leg ik in mijn Aischylostraject zowat de laatste hand aan de vertaling van Zeven tegen Thebe, waarin Polyneikes met zes aanvoerders oprukt tegen het Thebe van zijn broer Eteokles. Meer lees- dan speelstuk. Maar aangrijpend door het broederdrama. Terwijl hier binnenskamers de zeven aanvoerders de muren van Thebe belegerden, overleed eind vorige week in Rome de man die twee van de zeven herkende in de beroemde bronzen van Riace. De beelden doken 50 jaar geleden op voor de kust van Calabrië en zijn te zien in het museum van Reggio di Calabria. De hypothese van archeoloog Paolo Moreno blijkt toonaangevend. Hij herkende Tydeus, het jong geweld met veel lawaai, en Amfiaraos, de oude wijze waarzegger die zijn eigen dood voorspelt. De beelden zouden in Argos zijn gemaakt, de jonge Tydeus door Ageladas van Argos en de oude Amfiaraos door Alkamenes van Lemnos. Namedropping? Zo’n verband tussen beeld en woord geeft mijn huiswerk een heel aparte dimensie. Jaren geleden stond ik in Reggio voor die twee heren en wist toen niet dat zij nog op mijn bureau zouden belanden.

[Oorspronkelijk op de eigen blog van Patrick Lateur.]

Deel:
Categoriën: Nog te categoriseren