Boek van het Ademen gemaakt door Isis voor haar broer Osiris

Voor eeuwig en altijd ademen: funeraire literatuur uit de Grieks-Romeinse periode

12 januari 2022

De funeraire literatuur kende een lange geschiedenis in het Oude Egypte. Deze teksten, die ervoor moesten zorgen dat je na de dood kon verder leven in het hiernamaals, werden eerst geschreven op de binnenkant van de piramides uit het Oude Rijk. Vervolgens kregen ze een nieuwe drager, want vanaf het Middenrijk kwamen ze voor op sarcofagen en vanaf het Nieuwe Rijk op papyri, als het zogenaamde Dodenboek. Voor de meeste onderzoekers stopt deze lange geschiedenis van de funeraire teksten met het Dodenboek, maar ook in de Grieks-Romeinse periode (332 v.C.-285 n.C.) waren de teksten nog in circulatie en ontstond er zelfs een nieuw corpus, de ‘Documenten van het Ademen’.

De evolutie in een paar woorden

Het startpunt ligt bij farao Oenas (ca. 2367-2347 v.C.) in de 5de dynastie. Zijn piramide in Saqqara bevat het oudste corpus van funeraire en religieuze teksten en de wanden van zijn grafkamer staan vol met hiëroglyfische teksten, de zogenaamde piramideteksten. Het zijn spreuken die Oenas moesten helpen om goed in het hiernamaals te kunnen leven. Aangezien de teksten vol typische “kopieerfouten” staan, wordt er doorgaans van uitgegaan dat het om reeds bestaande teksten gaat, die op de wanden van de piramide gekopieerd werden. De belangrijkste functie van de teksten was om de niet-materiële elementen van de mens samen te brengen. Naast het fysieke lichaam, bevatte de mens volgens de Egyptenaren een ba (de individuele levenskracht) en een ka (de persoonlijkheid of de ziel). De ka maakte het verschil tussen een levend en een dood lichaam, terwijl de ba iemand tot een individu maakte. Wanneer iemand stierf werden de ba en de ka van het lichaam gescheiden. Als deze persoon wilde verder leven in het hiernamaals moesten zijn ba en ka herenigd worden tot een akh. De piramideteksten hadden tot doel deze vereniging te vereenvoudigen. Dankzij de teksten in zijn grafkamer kon Oenas dus een akh worden. De piramideteksten komen voor in 10 koninklijke graven uit het Oude Rijk. Naast de piramide van Oenas bevatten ook de volgende piramides deze funeraire teksten: Teti, Pepi I, Ankhesenpepi II (een vrouw van Pepi I), Merenre, Pepi II, Neith (een vrouw van Pepi II), Iput II (een vrouw van Pepi II), Wedjebetni (een vrouw van Pepi II) uit de 6de dynastie (ca. 2347-2216 v.C.) en Ibi uit de 8ste dynastie (ca. 2216-2134 v.C.).

Deel:
Categoriën: Egypte

Altar frontal from Mosoll

De drie koningen en hun namen

6 januari 2022

De evangeliën staan vol namen van personen die met de centrale figuur, Jezus van Nazareth, in contact zijn geweest: zijn voorouders tot Abraham (Mt. 1); zijn broers Jacobus, Jozef, Judas en Simon (Mc. 6.3); verdere familieleden, zoals Joachim en Elisabet en haar zoon, de latere Johannes de Doper; zijn apostelen, waarvan meerderen met de naam van hun vaders; gezagsdragers zoals Herodes en zijn opvolger Archelaüs, de gouverneur Pontius Pilatus, de hogepriesters Annas en Kajafas; Simon van Cyrene, die het kruis helpt dragen en tal van mensen die door hem zijn genezen of waarmee hij in gesprek kwam. Zelfs de eigenaar van het graf waarin hij te ruste werd gelegd wordt met name genoemd, Jozef van Arimathea, “een voornaam raadsheer” (Mc. 15.43). Hierdoor wordt Jezus’ leven weergegeven als een historisch verslag, niet als een mythisch verhaal. Zo dateert Lucas 2.2 de geboorte in de tijd van keizer Augustus “toen Quirinius gouverneur was van Syrië”. Ook indien dit misschien historisch niet klopt, de bedoeling is duidelijk historiserend. Vrouwen worden ook met hun namen geïdentificeerd, Elisabet, Marta, en verschillende Marias, terwijl in de Griekse historische traditie de namen van vrouwen veelal worden verzwegen: zelfs Plutarchus kon de moeders van Demosthenes of Alcibiades niet achterhalen.

Wikimedia

Op dit schilderij van Ioannis Moskos (1711) biedt een engel Dismas de krans der martelaren

Deel:
Categoriën: Armenië, Egypte, Perzië
Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Blauw

13 december 2021

D’r schuilt schoonheid achter de chemische formule CaCuSi4O10. Egyptisch blauw. In Vitruvius’ De architectura VII.11.1 heet dat caeruleum: “De bereidingswijze van blauw is het eerst in Alexandrië uitgevonden, later is Vestorius het ook in Puteoli gaan produceren – Caeruli temperationes Alexandriae primum sunt inventae, postea item Vestorius Puteolis instituit faciundum.” (vert. Ton Peters, 1999) Vitruvius wijdt er voorts een erg technische paragraaf aan, al even sec als die formule voor calcium-koper-silicaat. Maar de Pompejanen hielden ervan. Een collega van die Vestorius was in 79 aan het werk in de Casa della Biblioteca en sloeg op de vlucht voor de brakende Vesuvius. Zijn potjes kwamen recent aan het licht. Mét het blauw dat veel antieke fresco’s zo zomers maakt.Van de primaire kleuren trekt blauw me het meest aan, in al zijn varianten: het blauw van de Isjtarpoort, het bleu van Chartres, het blauw in de Boodschap van Antonello da Messina, azulejo’s, Delfts blauw, het blauw van Yves Klein, … En zeggen dat Homeros voor blauw eigenlijk geen eigen woord had. Blauw was voor hem altijd iets fonkelend of zwartig, het glimmend blauwgrijs van Athena’s ogen of het blauwzwart van een scheepsboeg of een haardos. De perceptie moet toen anders zijn geweest, want blind was de man echt niet.

Reblog op  #GrondslagenNet

Deel:
Categoriën: Nog te categoriseren

Europa’s roof geroofd

5 december 2021

Op Hic et Nunc attendeert Patrick De Rynck ons op de mythe van Europa n.a.v. een boek van Hendrik Vos. Op de cover van Dit is Europa. De geschiedenis van een Unie staat een detail uit De ontvoering van Europa door Erasmus Quellinus naar een ontwerp van Peter Paul Rubens (1636-1638). Zie ook hier voor het verhaal achter Europa.Ietwat ouder dan Quellinus’ schilderij is deze schitterende kelkkrater van Assteas, een Griekse schilder die in Paestum actief was rond 350 v.C. De krater van 71 cm hoog kwam heel even aan het licht in de jaren zeventig in Sant’Agata de’ Goti (het antieke Saticula tussen Caserta en Benevento) en dook weer onder in het donker: hij werd klandestien verkocht aan het Getty Museum in Malibu en was daar te zien van 1981 tot 2005. Nu staat hij in het museum van Montesarchio (Benevento), maar niet in deze dagen. De carabinieri die instaan voor de bescherming van het cultureel erfgoed, pakken uit met dit roofgoed in het Italiaanse paviljoen in Dubai. Europa op de stier, tweemaal geroofd. Dit prachtstuk kreeg dus een licht La Vache qui rit-gehalte.

Reblog op  #GrondslagenNet

Deel:
Categoriën: Nog te categoriseren

Achilles in Engeland

30 november 2021

Antiek moet niet altijd uit Griekse of Italiaanse bodem komen. Engelse grond ergens in Rutland ten oosten van Leicester gaf dankzij een ploegende boer een Romeinse villa prijs uit de 3de of 4de eeuw. Met een uitzonderlijke mozaïek van 11m x 7m: nog nooit vond men in het Verenigd Koninkrijk een mozaïek met taferelen uit Homeros. De vermogende eigenaar van de vermoedelijk immense villa rustica had wellicht een neus voor literatuur, met een voorkeur voor Ilias 22. Hij kende zijn klassieken. Of deed hij – misschien een generaal op rust – gewoon alsof en bestelde hij een strijdscène om u tegen te zeggen? Homeros klinkt bij mij zo:

De paarden vlogen volgzaam ervandoor.Er steeg een stofwolk op toen Hektor werdgesleept, aan beide kanten waaierdenzijn donkerzwarte haren uit. Zijn hoofd,voorheen zo lieflijk, lag heel in het stofen nu gaf Zeus het aan zijn vijand prijsom in zijn eigen land gesmaad te worden.Ilias 22.400-404

Deel:
Categoriën: Nog te categoriseren

Mummies en Mormonen

7 november 2021

 

Op 21 september 1823 verscheen de engel Moroni aan de 17-jarige Joseph Smith en onthulde hem dat een collectie gouden platen, geschreven door profeten van het Oude Testament, verborgen was onder een heuvel in de buurt van New York. De tekst op de platen was geschreven in een “hervormd Egyptisch schrift”. Pas vier jaar later krijgt Smith toestemming om de platen mee te nemen om ze ontcijferen en te vertalen. Hij dicteert zijn vertaling aan zijn discipelen in 1828 en 1829, en na heel wat moeilijkheden verschijnt een eerste druk in 1830. De eerste oplage bestaat uit 5000 kopieën. Het manuscript van die eerste druk is gedeeltelijk bewaard en online beschikbaar. Ondertussen zijn er 200 miljoen kopieën geproduceerd!

Deel:
Categoriën: Egypte

Equestrian Statue of Marcus Aurelius

Quis est? Avidius Cassius, slachtoffer van fake news

24 oktober 2021

Sinds de verkiezing van Donald Trump tot Amerikaans president in 2016 zijn de thema’s fake news en desinformatie niet meer weg te denken in de media. De coronacrisis heeft de discussie nog verder scherp gesteld. Misleidende informatie, vervalste nieuwsberichten en samenzweringstheorieën tieren welig op sociale media en lijken in staat om hele samenlevingen te ontwrichten. De schaal waarop fake news vandaag verspreid wordt, is uiteraard zonder precedent, maar toch konden valse berichten ook in premoderne samenlevingen grote gevolgen hebben. Deze blogpost gaat over een opmerkelijk voorbeeld uit het Romeinse Rijk van de 2de eeuw n.C.: de opstand van de Romeinse bevelhebber Avidius Cassius tegen keizer Marcus Aurelius.

Deel:
Categoriën: Nog te categoriseren

ijzeren Romeinse braadpan uit het National Museum Wales

Woord met een historie: sartago

23 oktober 2021

 

Nu de herfst is begonnen en het weer wat kouder is, kan een lekker stoofpotje wel eens smaken. Stoofvlees met een Belgisch bier, Gentse waterzooi of een stoofpotje van wintergroenten, allemaal gerechten die de moeite zijn om je braadpan boven te halen, iets wat de Grieken en Romeinen ook al deden. Onder andere de Latijnse term ‘sartago‘ werd gebruikt om zo’n koekenpan aan te duiden, maar dat was niet de enige betekenis van dat historische woord.

Deel:
Categoriën: Romeinse Republiek

Stadsuitbreiding

30 juli 2021

In de buurt van het mausoleum van Augustus werd recent een grenssteen teruggevonden die de uitbreiding van de stad Rome onder keizer Claudius in 49 n.C. aantoont. Zo’n uitbreiding van het pomerium, gewijd gebied door Romulus afgebakend en waar geen wapens werden gedragen en geen doden begraven, werd uitzonderlijk toegestaan aan wie het rijk had uitgebreid: ‘…iis qui protulere imperium etiam terminos urbis propagare datur,’ luidt het bij Tacitus (Annales 12.23). Claudius had Brittannië veroverd en wilde als Galliër uit Lyon ook het Romeinse burgerrecht uitbreiden tot de provincies, wat wel op protest van de senaat stuitte. Zijn uitbreiding van het pomerium had zowel een praktische als een symbolische bedoeling: meer burgers in de stad ontvangen en de Urbs omvormen tot wat vandaag een inclusieve samenleving zou heten. Een identieke grenssteen uit de Vaticaanse Musea toont aan dat er op de recent ontdekte grenssteen vijf regels ontbreken. Wat bewaard bleef is de kern van Claudius’ onderneming: … CENSOR [P P] censor en Vader des Vaderlands [AU]CTIS POPVLI R[OMANI] heeft na de uitbreiding van de grenzen FINIBVS POMERIVM van het Romeinse volk het pomerium AMPLIAℲIT TERMINAℲITQVE vermeerderd en afgebakend.

De curieuze omgekeerde F in de laatste regel is een van de drie zogenaamde Claudiaanse letters, in dit geval de digamma die de V vervangt.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk

Aischylos fragmentair – 5

28 juli 2021

At random geïsoleerde flitsen van Aischylos.

Ik beschouw je niet als een voorteken op mijn pad. (95) De braam buigt tegelijk door onder witte, zwarte en rode bessen. (116) De slang van de streek, de vloek van reizigers (123) (Over Memnon) Ik ging het na en kan vol lof verklaren dat zijn geslacht uit Ethiopië komt, het land vanwaar de Nijl met zeven armen zijn golven rolt, gestuwd door regenwinden. De zon straalt vuur en vlammen uit haar oog, de sneeuw smelt op de rotsen, heel Egypte staat mooi in bloei, is van die heilige vloed vervuld en laat de korenaar hoog schieten, de gave van Demeter, bron van leven. (126a)

Reblog op #GrondslagenNet

Deel:
Categoriën: Griekenland