Stadsuitbreiding

30 juli 2021

In de buurt van het mausoleum van Augustus werd recent een grenssteen teruggevonden die de uitbreiding van de stad Rome onder keizer Claudius in 49 n.C. aantoont. Zo’n uitbreiding van het pomerium, gewijd gebied door Romulus afgebakend en waar geen wapens werden gedragen en geen doden begraven, werd uitzonderlijk toegestaan aan wie het rijk had uitgebreid: ‘…iis qui protulere imperium etiam terminos urbis propagare datur,’ luidt het bij Tacitus (Annales 12.23). Claudius had Brittannië veroverd en wilde als Galliër uit Lyon ook het Romeinse burgerrecht uitbreiden tot de provincies, wat wel op protest van de senaat stuitte. Zijn uitbreiding van het pomerium had zowel een praktische als een symbolische bedoeling: meer burgers in de stad ontvangen en de Urbs omvormen tot wat vandaag een inclusieve samenleving zou heten. Een identieke grenssteen uit de Vaticaanse Musea toont aan dat er op de recent ontdekte grenssteen vijf regels ontbreken. Wat bewaard bleef is de kern van Claudius’ onderneming: … CENSOR [P P] censor en Vader des Vaderlands [AU]CTIS POPVLI R[OMANI] heeft na de uitbreiding van de grenzen FINIBVS POMERIVM van het Romeinse volk het pomerium AMPLIAℲIT TERMINAℲITQVE vermeerderd en afgebakend.

De curieuze omgekeerde F in de laatste regel is een van de drie zogenaamde Claudiaanse letters, in dit geval de digamma die de V vervangt.

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk

Aischylos fragmentair – 5

28 juli 2021

At random geïsoleerde flitsen van Aischylos.

Ik beschouw je niet als een voorteken op mijn pad. (95) De braam buigt tegelijk door onder witte, zwarte en rode bessen. (116) De slang van de streek, de vloek van reizigers (123) (Over Memnon) Ik ging het na en kan vol lof verklaren dat zijn geslacht uit Ethiopië komt, het land vanwaar de Nijl met zeven armen zijn golven rolt, gestuwd door regenwinden. De zon straalt vuur en vlammen uit haar oog, de sneeuw smelt op de rotsen, heel Egypte staat mooi in bloei, is van die heilige vloed vervuld en laat de korenaar hoog schieten, de gave van Demeter, bron van leven. (126a)

Reblog op #GrondslagenNet

Deel:
Categoriën: Griekenland

Olympisch

26 juli 2021

In de jaren negentig van vorige eeuw hield ik me intens bezig met Pindaros, dé zanger van Hellas die voor overwinnaars in de Heilige Spelen zegezangen componeerde. Ik denk niet dat er zich vandaag een dichter geroepen weet om een atleet in Tokio te bejubelen met een ode waarin stam en stad van de sporter worden bezongen en waarin dichter en koor waarschuwen voor de grenzen van geluk, voor hybris dus. De eerste en de derde Olympische Ode schreef Pindaros voor twee Siciliaanse vorsten: Hiëro van Syrakuse die in 476 de paardenren won en Theron van Akragas (Agrigento) die in datzelfde jaar in Olympia zegevierde in de wagenren. De laatste verzen van de twee oden tekenen de dichter uit Thebe ten gronde:

Op wisselende wijze kunnen mensen groots zijn. Maar de hoogste bekroning is weggelegd voor koningen, verder mag je blik niet reiken. Ik wens dat jij je levensdagen doorbrengt op die hoogte en dat ik al die tijd met overwinnaars om mag gaan, beroemd door mijn gedichten in elke gouw van Hellas.

Deel:
Categoriën: Griekenland

Quis est? Diagoras van Rhodos, stamvader van een roemrijk geslacht van Olympiërs

25 juli 2021

Toeristen op weg naar het strand in Rhodos, het Griekse eiland in de Egeïsche Zee, kijken wel eens vreemd op wanneer ze in het midden van één van de drukste rotondes de – hierboven afgebeelde – standbeeldengroep van drie mannen zien. Je komt er voorbij wanneer je vanaf het noordelijkste punt van de havenstad (de zogenaamde speerpunt vanuit bovenaanzicht) de kustweg neemt in zuidoostelijke richting naar de Acropolis en het daar vlakbij gelegen stadion (waar de lokale Spelen werden gehouden). In dat uiterste noorden van het eiland ligt nog een andere publieke trekpleister: het publieke aquarium. In tegenstelling tot het miezerige moderne beeld dat zich voor dat gebouw bevindt en dat de locatie van de beroemde Kolossus van Rhodos zou moeten aanduiden – een andere verkeerde moderne interpretatie beschreef de plaatsing ervan als wijdbeens over de haveningang, waar nu twee zuilen met herten erop staan – springt de standbeeldengroep van de drie figuren meteen in het oog. Erop afgebeeld staat immers de bekende Diagoras van Rhodos, die door twee van zijn zonen wordt gedragen. Als je dichterbij gaat lees je op de sokkel een inscriptie in het (moderne) Grieks: ΤΟ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΤΟΥ ΘΡΙΑΜΒΟΥ ΤΟΥ ΔΙΑΓΟΡΑ (“De beeldengroep van de triomf van Diagoras”). Maar wie was deze bekende inwoner van het antieke Rhodos en van welke triomf is dit beeld ook nog in onze tijd het symbool?

Deel:
Categoriën: Griekenland

Sardijns brons

22 juni 2021

Hij bleef uit de handen van grafdieven en trad recent op een verlaten plek in het binnenland van Sardinië weer in het zonlicht. Een bronzen krijger, amper twintig centimeter hoog, maar met alles erop en eraan: gehoornde helm, lange vlechten, degen op de schouder en schild op de rug, op de borst een dolk. Een votiefbeeldje in het heiligdom van Cuccuru Mudeju in de provincie Sassari. Het werd er neergelegd halverwege de Nuraghiperiode, overgang van brons- naar ijzertijd. Drieduizend jaar geleden. Dat was de tijd van koning David in Israël, in Hellas vormden zich aarzelend stadstaten in de zogenaamd duistere eeuwen, op de heuvels van Rome was er al wat leven. Maar in dit Sardijns molsgat was er beweging van krijgers, handelaars, bedevaarders. Wie dit brons ontdekte en afborstelde moet stil zijn geworden bij de offergave van een verre voorzaat. – Reblog op #GrondslagenNet

Deel dit blog:

Deel:
Categoriën: Italië

Aischylos fragmentair

3 juni 2021

Bewaarde fragmenten van een antieke auteur kennen twee verborgen levens. Ze schuilden veelal bij andere auteurs, en als ze werden gevonden bleven ze vooral voer voor wetenschappers. Van Aischylos zijn zowat vijfhonderd fragmenten uit tientallen verloren werken bewaard, gaande van een woord over een vers tot een hele verzengroep. Daarin grasduinen (Loeb 505, ed. Sommerstein) is heerlijk. Je botst op aforistische verzen die moraliserend klinken:

Zwijgen is voordelig voor veel stervelingen. (188)

Deel:
Categoriën: Griekenland

Rhodope

1 juni 2021

Het krantenbericht dat gieren en bizons en grijze wolven opnieuw het Rhodopegebergte bevolken is niet direct mijn leesvoer aan de ontbijttafel. Maar Rhodope klinkt me in de oren. Dat gebergte in Bulgarije en Noord-Griekenland, zeg maar Thracië, komt bij de historici Herodotus en Thucydides en de dichters Vergilius en Ovidius steevast voor in exotische geografische opsommingen. Maar de poëten geven de Rhodope iets meer kleur. In Vergilius’ Georgica wenen zijn toppen bij de dood van Eurydice (flerunt Rhodopeiae arces – 4.461) en in de Metamorfoses van Ovidius heet Orpheus de Rhodopeius…vates (10.11-12), ‘de zanger van Rhodope’ (Marietje d’Hane-Scheltema). In het Frans klinkt het plechtiger: ‘le chantre du Rhodope’ (Georges Lafaye). Geen chanteur, maar een ‘bezinger’, met een rituele of religieuze connotatie. Orpheus bezong het Rhodopegebergte, dat weende bij de dood van zijn geliefde. En zong hij er nu nog, dan werden grijze wolven, bizons en gieren er ongetwijfeld stil bij.

Orpheus, Romeins mozaïek (detail), 1ste helft 3de eeuw n.C., Regionaal Archeologisch Museum, Palermo.

Deel:
Categoriën: Balkan

Vingerwijzing

3 mei 2021

Wie ondanks corona toch in de Musei Capitolini in Rome zou komen, kan er de bronzen hand van keizer Constantijn uit circa 330 ietwat vollediger zien dan anders. Dankzij een stuk vinger uit het Louvre. Wat ooit als een deel van een teen werd gezien door iemand die weinig van anatomie wist en dus een zware vingerwijzing verdient, zijn eigenlijk de twee bovenste kootjes van een wijsvinger. Drie jaar geleden onderzocht een alerte dame aan de Seine antieke bronstechnieken en dacht bij die halve vinger aan de restanten van een reusachtig bronzen beeld in de Capitolijnse Musea (kop, linkerhand en globe – foto infra). Een ernstige vingerwijzing was de breuklijn in het brons. 3D deed de rest en dus vloog de vinger naar de Tiber voor een gelegenheidstentoonstelling. Je kan maar hopen dat die vinger nadien niet meer in een Parijse doos verdwijnt. Dan zet Constantijn misschien een vriendelijker tronie op.

[oorspronkelijk op de eigen blog van Patrick Lateur]

Deel:
Categoriën: Romeinse Keizerrijk

Wereldboekendag in het Latijn

23 april 2021

Gaudes carminibus; carmina possumus donare et pretium dicere muneri. Jij houdt van een gedicht en een gedicht kan ik geven en ook de waarde van zo’n geschenk ken ik. (Horatius, Oden IV.8.11-12 – Schrijvers)

At tu Romano lepidos sale tinge libellos: adgnoscat mores vita legatque suos. Jij moet als dichter van Rome je boeken met geestigheid kruiden opdat het leven zichzelf leest en al lezend herkent. (Martialis, Epigrammen VIII.3.19-20 – Van Dooren)

Deel:
Categoriën: Boek

De klassieken verdacht?

22 april 2021

In De Groene Amsterdammer van 14 april een vrij gezond stuk over het lezen van Ovidius in het #MeToo-tijdperk. Casper Luckerhof besluit zo:

Het moet klaar zijn met die eerbiedwaardige lezingen die het onmogelijk maken om fundamentele discussies te voeren. Alleen zo kunnen we de klassieke oudheid inclusiever maken.

Deel:
Categoriën: Algemeen