Parmenides (Museum van Velia)

De voorsocratici (6): Parmenides

21 februari 2021

[In deze serie behandelen we de belangrijkste voorsocratische filosofen. Deze eerste Griekse filosofen worden ook wel ‘de natuurfilosofen’ genoemd, en leefden in de vijfde en vierde eeuw voor onze jaartelling. Het eerste deel is hier.]

Het zijn kan niet veranderen

Even een waarschuwing: we zijn nu toegekomen aan misschien wel het moeilijkste hoofdstukje van dit boek over de filosofie van de oudheid. We gaan proberen te begrijpen wat metafysica is, en wat transcendente metafysica is. Veel mensen worden al gillend gek als ze die woorden horen. Misschien niet voor niets. Maar we gaan proberen het te begrijpen.

Deel:
Categoriën: Griekenland, Italië

Aristoteles over de olifant

20 januari 2021

De grootste bioloog uit de oude wereld was Aristoteles, die diverse boeken heeft geschreven over met name dieren. (Zijn leerling Theofrastos deed baanbrekend werk voor de plantkunde.) Beroemd is bijvoorbeeld de observatie van Aristoteles dat walvissen zoogdieren moeten zijn, hoewel hij vermoedelijk nooit zo’n enorm dier heeft zien zwemmen.

Deel:
Plato (Capitolijnse Musea, Rome)

Cicero 4: de deugd

11 januari 2021

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze reeks van vijf afleveringen: Cicero. Het eerste deel is hier.]

Voor zijn beschrijving van de deugd grijpt Cicero terug op Plato.

Deel:
Carneades (Glyptothek, München)

Cicero 3: eclectische staatsfilosofie

10 januari 2021

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze reeks van vijf afleveringen: Cicero. Het eerste deel is hier.]

Sceptisch platonisme

Als jongeman was Cicero echter filosofisch geschoold in het sceptisch platonisme, en dat blijkt ook uit zijn werk. Niet voor niets schrijft hij in de vorm van pleidooien en dialogen. Alles wat hij beweert trekt hij ook weer in twijfel. Vooral bij de stoïcijnse veronderstelling dat alles wat verschijnt fundamenteel redelijk en goed is, zet hij zijn vraagtekens.

Deel:
Een filosoof (Museum van Selçuk)

Filosofie in Rome 3: Hellenistische natuurkunde

4 januari 2021

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze reeks van vijf afleveringen: Griekse filosofie in Rome. Het eerste deel is hier.]

Vanuit een breder perspectief gezien adopteerden de Romeinen van de Griekse filosofieën vooral datgene wat hun het best uitkwam. In plaats van strijd, ontstond er zowaar hier en daar wat consensus … bijvoorbeeld als het ging om denkbeelden over de natuur.

Deel:
Heraclitus (Museo archeologico nazionale, Napels)

De vroege stoa 5: stoïcijnse en aristotelische logica

26 december 2020

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze derde reeks van vijf afleveringen: de vroege Stoïcijnen. Het eerste deel is hier.]

Als het gaat om logica en wetenschap verschilden de stoïcijnen echter fundamenteel van insteek met eerdere filosofische scholen.

Deel:
Categoriën: Hellenisme
Heraclitus (Museo archeologico nazionale, Napels)

De vroege Stoa 2: de Natuur

23 december 2020

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze derde reeks van vijf afleveringen: de vroege Stoïcijnen. Het eerste deel is hier.]

Wat de natuur betreft herkende Zeno zich meer in het standpunt van de tweehonderd jaar eerder levende filosoof Heraclitus, dan in dat van de cynici. Van Heraclitus leent Zeno het idee dat onze wereld een continu veranderende wereld is, en zich daarbij laat leiden door natuurwetten. Deze natuurwetten vormen volgens Heraclitus de ware aard van de Natuur, die hij als God beschouwde.

Deel:
Categoriën: Hellenisme
Epikouros (Ny Carlsberg Glyptotek, Kopenhagen)

Hedonisten 4: Epicurus’ tuin van het genot

20 december 2020

[Tijdens het Hellenisme ontstonden nieuwe filosofische scholen, naast de al gevestigde scholen van de Platoonse Academie, en de Peripatetische school van de volgelingen van Aristoteles. In deze serie behandelen we deze filosofische stromingen, en bekijken we hoe de filosofen zich tot elkaar verhielden. In deze tweede reeks van vijf afleveringen: de Hedonisten. Het eerste deel is hier.]

Een eeuw na Aristippos, omstreeks 305 voor Christus, kocht de filosoof Epicurus een huis met een grote ommuurde achtertuin in Athene. In die tuin onderwees hij zijn versie van het hedonisme, en met hem werd het hedonisme pas echt een grote stroming, in de hele hellenistische wereld en ook in de eeuwen daarna.

Deel:
Categoriën: Hellenisme