Socrates 5: de dood van Socrates

Socrates (Nationaal Museum Kopenhagen)
20 maart 2021

[Een korte serie over man die in de Grieks-Romeinse traditie wel ‘de vader van de filosofie’ wordt genoemd: Socrates. Het eerste deel is hier.]

Elk kritisch persoon kan vroeg of laat op tegenstanders rekenen, en zo ook Socrates. Op late leeftijd wordt hij aangeklaagd wegens blasfemie en het verpesten van de jeugd. Socrates’ vrienden sporen hem vervolgens aan de stad te ontvluchten, maar Socrates weigert. Zijn plaats is in Athene. In de rechtbank verdedigt hij zich door te betogen dat hij in goddelijke opdracht de zielen van zijn stadgenoten zuivert.

Wanneer hij ondanks zijn pleidooi door een krappe meerderheid wordt veroordeeld en zijn eigen straf mag voorstellen, beweert hij spottend dat zijn enige gepaste straf een staatspensioen zou zijn. Om het niet te bont te maken stelt hij vervolgens een zeer lage geldboete voor. Die arrogante toon komt hem duur te staan. Een grote meerderheid pleit nu voor de zwaarste straf: de gifbeker.

In de cel krijgt Socrates opnieuw de mogelijkheid aangeboden te vluchten, maar ook dan weigert hij. Zijn plek is immers in Athene: hij is er geboren en gevormd en oud geworden. Hij voelt zich gebonden aan de Atheense wetten en samenleving, ook als die wetten hem een keer niet bevallen. Bovendien zou hem in andere steden uiteindelijk hetzelfde lot wachten, want zijn mond houden kan en zal hij toch niet.

Omdat hij zijn leven heeft geleefd in deugdzaamheid ziet de bejaarde Socrates zijn dood met vertrouwen tegemoet. Hij is bovendien al oud en zal waarschijnlijk toch al snel sterven. Hij grapt dat die Atheners maar aardig zijn dat ze hem een snelle dood schenken.

Van zijn vrouw en kinderen neemt hij afscheid. Zijn laatste uren brengt hij door met filosoferen over het leven en het hiernamaals, temidden van zijn vrienden die hij verbiedt om hem te treuren ‘zoals vrouwen en kinderen dat doen’.

Tegen de avond drinkt hij de gifbeker leeg. Vlak voordat hij sterft gebiedt hij een van zijn vrienden een haan te offeren aan Asklepios, de god van de genezing. Men gaat ervan uit dat Socrates hiermee wilde aanduiden dat hij de dood als een ‘genezing van de ziel’ beschouwt.

[Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Aristoteles 5: Deductie en inductie

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 3: Oordelen

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Plato 13: Dualisme

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more

Plato 12: de liefde van Alcibiades

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more


Categoriën: Griekenland