Socrates 4: Socrates als vroedvrouw

Socrates (Museum van Zadar)
19 maart 2021

[Een korte serie over man die in de Grieks-Romeinse traditie wel ‘de vader van de filosofie’ wordt genoemd: Socrates. Het eerste deel is hier.]

In het werk van zijn leerling Plato, vergelijkt Socrates zichzelf regelmatig met een vroedvrouw, het beroep van zijn moeder, dat zij uitoefende nadat zijn vader vroeg gestorven was. Socrates verkondigt zelf geen waarheden, maar probeert als een filosofische vroedvrouw de mensen te helpen waarheden naar buiten te brengen.

Tijdens zijn werk maakt hij geen onderscheid tussen rangen en standen. Ieder mens moet volgens hem in staat zijn om zijn verstand goed te gebruiken. Plato demonstreert dit in een van zijn dialogen door Socrates een simpele ziel te laten ondervragen. Door hem vragen te stellen en hem daarmee kritisch aan het denken te zetten laat hij hem enkele wiskundige stellingen bewijzen.

Deze dialoog toont Socrates dus als een moraalfilosoof die ervan uitging dat in ieder mens kennis van het goede en het juiste aanwezig is. Het hoeft er alleen maar uitgehaald worden. Wanneer iemand tot het slechte geneigd is, dan komt dat omdat er iets mankeert aan zijn rede. Wie de rede volgt, leidt een goed leven. En dat is belangrijk, want volgens deze lezing van Socrates’ filosofie is het leiden van een goed leven bepalend voor je eigen geluk en zielenheil.

Socrates was geen rebel: hij hield zich zoals gezegd nauwgezet aan de gebruikelijke rituelen in de omgang met de goden, en liet zich niet op cultureel onaangepast gedrag betrappen. Maar hij blijft zich daarbij wel steeds vragen stellen over wat volgens de goden goed en juist zou zijn, en of het beeld dat de mensen van de goden hebben wel klopt.

Een meeloper is Socrates allerminst. In de rechtbank weet hij een keer eigenhandig een lynchpartij te voorkomen, en weer later weigert hij met gevaar voor eigen leven executiebevelen uit te voeren van een stel tijdelijke machthebbers.

Door zijn levensstijl beschouwden velen Socrates al tijdens zijn leven als het wandelende geweten van Athene. Plato noemt hem vele malen de meest integere persoon die Athene ooit gekend heeft.

Maar ja, een geweten wordt soms wel als lastig ervaren …

[Morgen meer. Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Aristoteles 5: Deductie en inductie

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 3: Oordelen

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Plato 13: Dualisme

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more

Plato 12: de liefde van Alcibiades

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more


Categoriën: Griekenland