Socrates 3: Anderen over Socrates

Socrates (Mozaïek uit Apamea)
18 maart 2021

[Een korte serie over man die in de Grieks-Romeinse traditie wel ‘de vader van de filosofie’ wordt genoemd: Socrates. Het eerste deel is hier.]

We kennen Socrates vooral via het werk van Plato. Waarschijnlijk leek de historische Socrates het meest op de Socrates in Plato’s vroege werk. Hierin zien we Socrates als een horzel om zijn gesprekspartners heen zoemen, hen bestokend met zijn lastige vragen. Deze dialogen hebben vaak geen duidelijke conclusie.

Andere tijdgenoten beschrijven Socrates als iemand die aansluit op het relativisme van de sofisten. De toneelschrijver Aristophanes schreef een komedie waarin Socrates een jongen leert drogredeneringen te gebruiken om zijn vader te slim af te zijn. De handelsreiziger Xenophon pocht daarbij dat Socrates hem geadviseerd zou hebben bij handel en beleggingen.

Volgens Plato en latere schrijvers zou Socrates echter alleen in morele zaken geïnteresseerd zijn geweest. Om materiële zaken zou hij niets hebben gegeven, en om handel en beleggingen al helemaal niet.

Welke versie van Socrates historisch correct is weten we niet, maar hij is primair de geschiedenis ingegaan als een tegenstander van de sofisten met hun relativisme. Wat voor die stelling pleit, is dat Socrates zich in tegenstelling tot de sofisten niet liet betalen als filosoof. Socrates wilde volkomen onafhankelijk zijn en leefde van de wind, of van wat zijn vrienden hem gaven.

Met immorele zaken wilde Socrates volgens zijn volgelingen ook absoluut niets te maken hebben. Uit de meeste verhalen van Socrates blijkt bovendien zijn loyaliteit aan Athene. Socrates volgde de rituelen van de stadse godsdienst tot in de puntjes op, en zou zijn stad uit liefde en uit een gevoel van verbondenheid nooit hebben verlaten behalve dan op jonge leeftijd, om haar te verdedigen in een oorlog.

In deze oorlog blonk hij uit door zijn moed, en wist hij een generaal het leven te redden. Dat ging om de bepaald niet onomstreden Alcibiades, die later vermoedelijk zelfs zijn geliefde werd. (Deze vermelding zou misschien eerder in een roddelblad over de oudheid thuishoren dan in een filosofieboek, ware het niet dat we er later op terug zullen komen omdat Plato deze verhouding als filosofisch motief gebruikte. Stay tuned.)

[Morgen meer. Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
De zee! De zee!

In ons wekelijkse stukje uit een antieke bron vandaag maar eens een superberoemd fragment uit een superberoemde tekst, namelijk de Read more

Plato 13: Dualisme

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more

Plato 12: de liefde van Alcibiades

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more

Plato 11: de liefde van Socrates

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more


Categoriën: Griekenland