Plato 8: de ideale staat

Plato (Saqqara)
29 maart 2021

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de ‘vormen’, de naar hem vernoemde relaties zonder seks, en zijn ideale filosofenstaat. Dit is jammer, want Plato’s filosofie gaat zoveel breder en dieper dan dat. In deze zestiendelige reeks bespreken we alle aspecten van zijn filosofie, ook en met name zijn politieke kritieken en psychologie. Het eerste deel is hier.] 

In de ideale staat van Plato worden alle talenten zo gerangschikt, dat ze het best tot hun recht komen: iedereen krijgt de rol waar hij het meest geschikt voor is.

In deze staat wordt het bestuur niet democratisch gekozen. Ook afkomst, geslacht, geld of macht zijn voor de selectie van de bestuurders niet van belang. Of iemand tot het bestuur toetreedt, hangt puur en alleen af van het succes waarmee hij een lange lichamelijke en vooral geestelijke training doorstaat. Deze geestelijke training duurt ongeveer tot het vijftigste levensjaar. Het is de meest pure vorm van een aristocratie: het bestuur ligt bij een elite die geselecteerd is uit de beste mensen.

Door hun platoonse opvoeding weten de machthebbers dat het niet in hun eigen belang is het volk te onderdrukken. Maar om het gevaar te minimaliseren dat ze hun macht toch zullen gaan misbruiken, pleit Plato voor een strikte scheiding tussen macht en bezit.

Wie macht bezit mag volgens Plato geen eigen huis bezitten en geen sieraden dragen. Hij of zij leeft in een gemeenschappelijke kazerne met slechts ruimtes die voor ieder toegankelijk zijn. Die machthebbers leven overigens vrijwillig zo sober, want dankzij hun wijsheid hechten ze totaal niet aan materiële rijkdom. Daarbij hebben ze niets te verbergen.

Alsof dat al niet behoorlijk radicaal is gaat Plato verder. De machthebbers delen niet alleen hun bezit, maar ook hun partners. Hun kinderen weten niet van welke ouders ze afstammen. De machthebbende elite mag zich daarbij slechts onderling voortplanten. Zo vormt zich een superieur ras van bestuurders.

Verder pleit Plato voor een strenge censuur op de kunsten. Kunst is bedoeld om mensen te verheffen, en niet om hun zwaktes te onderstrepen. Want wat men uitbeeldt en waar men naar kijkt, dat wordt men volgens Plato uiteindelijk zelf. Alle kunst die menselijke zwakheden en tekortkomingen uitbeeldt, dient daarom te worden verboden.

De staat wordt bestuurd op een vreedzame en sobere wijze. De bevolking leeft van landbouw en nijverheid en produceert niet meer dan zij nodig heeft. Hierdoor blijven mensen eenvoudig en gezond leven, en komt de staat niet in conflict met andere staten.

Valt het niet op dat Plato’s ideale staat lijkt op een pacifistische versie van de staatsvorm van de aartsvijand Sparta? Ook daar leefde de machthebbende elite tezamen in kazernes, en stond soberheid centraal. Op het spartaanse anti-intellectualisme zal Plato niet jaloers zijn geweest, maar de timocratie staat in zijn visie het dichtst bij de ideale staatsvorm, en is daar feitelijk een degeneratie van, een eens ideale staat die door corruptie is aangevreten.

[Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Aristoteles 13: de Staat volgens Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 11: de Deugd volgens Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 8: de Vormen van Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 7: de Ziel

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more


Categoriën: Griekenland