Plato 6: Plato’s psychologie

Psyche (Nationaal Museum Beiroet)
27 maart 2021

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de ‘vormen’, de naar hem vernoemde relaties zonder seks, en zijn ideale filosofenstaat. Dit is jammer, want Plato’s filosofie gaat zoveel breder en dieper dan dat. In deze zestiendelige reeks bespreken we alle aspecten van zijn filosofie, ook en met name zijn politieke kritieken en psychologie. Het eerste deel is hier.] 

Plato heeft zeker niet alleen geschreven over politiek. Hij schreef zoals gezegd over vrijwel alles. In zijn werk zocht hij echter altijd naar een samenhang tussen de verschillende onderdelen. Zo beschrijft hij de menselijke psyche als parallel aan de menselijke samenleving. Volgens Plato zit de mens net zo in elkaar als de maatschappij.

Hij vergelijkt ‘het volk’ met de emoties binnen de psyche. In dit deel van geest heerst geen eenheid, maar vindt een voortdurende innerlijke strijd plaats van verschillende emoties. En die emoties proberen allemaal zoveel mogelijk aandacht te krijgen.

De ‘ordehandhavers’ in een samenleving vergelijkt Plato met de wil in de psyche. De term ‘wil’ moeten we hier niet verwarren met verlangen. Verlangens horen bij het emotionele deel van de psyche. De pure wil is bij Plato de energie of het temperament van de psyche. De emoties geven de richting aan, de wil vormt de kracht die aan de emoties gegeven wordt, en over de emoties wordt verdeeld.

De ‘bestuurlijke elite’ in de samenleving vergelijkt Plato met het verstand. Ook het verstand staat los van emoties. Vaak noemen wij emoties die te maken hebben met een langetermijnplanning ‘verstandig’. Denk aan het verlangen je studie af te ronden of een appeltje voor de dorst te bewaren. Maar de emoties die aan deze verlangens ten grondslag liggen, emoties die te maken hebben met angst en het verlangen ook later veilig te zijn, zijn van zichzelf geen onderdeel van het verstand. Het verstand is de pure ratio: de kennis en het bewustzijn. Het is het orgaan dat de verschillende sentimenten binnen de psyche tegen elkaar afweegt. Het is de ‘rechtbank’ van de psyche.

Plato beschrijft de menselijke geest als een strijd tussen de ratio, de wil, en de emoties, en als strijd tussen de emoties onderling.

Wie iets gelezen heeft van Sigmund Freud zal dit model van de geest als een toneel van innerlijke strijd herkennen. Inderdaad verwijst de founding father van de psychologie van het onbewuste vaak naar Plato.

[Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Verliefd, verloren

Een noot in een publicatie van vondsten uit Thuin waarvan ik de gegevens momenteel niet bij de hand heb, was Read more

Plato 7: de onevenwichtige psyche

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more

Aristoteles 8: de Vormen van Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 7: de Ziel

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more


Categoriën: Griekenland