Plato 4: geld, dictators en milities

Plato (Louvre, Parijs)
25 maart 2021

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de ‘vormen’, de naar hem vernoemde relaties zonder seks, en zijn ideale filosofenstaat. Dit is jammer, want Plato’s filosofie gaat zoveel breder en dieper dan dat. In deze zestiendelige reeks bespreken we alle aspecten van zijn filosofie, ook en met name zijn politieke kritieken en psychologie. Het eerste deel is hier.] 

Er valt veel voor te zeggen dat onze hedendaagse maatschappij eerder geregeerd wordt door het geld dan door het volk, en dat ze in die zin wellicht meer weg heeft van een Griekse oligarchie dan van de Atheense directe democratie. Ook op de oligarchie uitte Plato kritiek die wellicht herkenbaar is.

In een oligarchie, zegt Plato, wordt geld een doel op zich. Ook in de oligarchische maatschappij worden kennis en kunde niet gewaardeerd. Of iemand gaat besturen hangt immers meer af van de omvang van zijn beurs en de hoeveelheid van zijn connecties dan van zijn capaciteiten.

In een dergelijke maatschappij is iedereen gericht op geld. Mensen lenen geld om macht en status te kopen. Door rente en schuld groeit de kloof tussen arm en rijk. Er kan nooit rust en vrede heersen, want de klassenstrijd zal altijd voortwoeden. En ook al wordt die gestaakt, dan heerst er onder de lieden die aan lager wal zijn geraakt nog altijd veel criminaliteit.

Ook een oligarchie is volgens Plato dus een staatsvorm waarin het wel mis moet gaan. Maar een dictatuur als staatsvorm komt er in zijn analyse nog slechter vanaf. Een dictator denkt enkel aan zichzelf en pleegt roofbouw op de samenleving. Het volk waar een dictator over heerst, is altijd arm. Er is meer pijn en lijden in een dictatuur dan waar dan ook.

Maar niet alleen het volk, ook de dictator zelf zit in een ‘gevangenis’. Omdat hij geweld gebruikt om aan de macht te blijven, wordt ook de dictator altijd bedreigd. Hij is afhankelijk van mensen van het laagste allooi, die hij nooit helemaal kan vertrouwen. Daarom staat hij uiteindelijk altijd alleen.

Voor een timocratie, een militaire dictatuur zoals die in Sparta heerste, kon Plato nog wel wat respect opbrengen. Hier heerst tenminste orde. Maar erg enthousiast wordt hij er ook niet van.

Een timocratie is een anti-intellectualistische en materialistische samenleving, waarin mensen het gewoon zijn te likken naar boven en te trappen naar onderen. Het is bovendien een oorlogszuchtige samenleving. Er heerst dan wel orde, maar geen wijsheid, en geen rust.

[Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Plato 5: Politieke evolutie

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more

Socrates 1: De tijd van Socrates

[Een korte serie over man die in de Grieks-Romeinse traditie wel 'de vader van de filosofie' wordt genoemd: Socrates.] Athene Read more

Aristoteles 6: de Wetenschapper-filosoof

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 5: Deductie en inductie

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more


Categoriën: Griekenland