Plato 3: de richtingloze democratie

De Atheense Volksvergadering wordt gekroond op een reliëf uit het Agoramuseum, Athene
24 maart 2021

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de ‘vormen’, de naar hem vernoemde relaties zonder seks, en zijn ideale filosofenstaat. Dit is jammer, want Plato’s filosofie gaat zoveel breder en dieper dan dat. In deze zestiendelige reeks bespreken we alle aspecten van zijn filosofie, ook en met name zijn politieke kritieken en psychologie. Het eerste deel is hier.] 

We gaan eerst eens kijken naar hoe Plato tegenover de democratie stond. Wie hoopt dat Plato een bevlogen democraat is geweest, wordt teleurgesteld. Bij het beschrijven van een democratie trekt Plato verschillende pijnlijke vergelijkingen.

Zo is een democratie volgens hem als een kleuterklas die de keuze moet maken wie het beste dieet voor kan schrijven: de banketbakker of de dokter. Natuurlijk kiezen de kinderen voor de banketbakker. Maar is dat wel de beste keuze met het oog op hun gezondheid of hun toekomst? Natuurlijk niet. En dat is nu juist het probleem.

In een democratie, zegt Plato, heersen vrijheid en gelijkheid zo fundamenteel, dat aan vaardigheid en kennis geen gezag wordt toegekend. Daarmee wordt de democratische maatschappij stuurloos als een schip waarvan de bemanning de koers mag bepalen, in plaats van de kapitein met zijn navigatie-instrumenten. In een democratie heersen dan ook verwarring en richtingloosheid. Het is een vrolijke maar oppervlakkige maatschappij.

Dat gaat een tijdje goed, maar al snel vervallen de mensen in onmatigheid en vooral veel geruzie, omdat ze gericht zijn op kortetermijngeneugten. Daarom hebben in een democratie dokters en advocaten het meeste aanzien. Iedereen wordt immers ziek en botst met anderen.

Het volk is niet in staat autoriteit op basis van kennis te herkennen, en eigenlijk wordt iedere autoriteit geschuwd. In een democratie winnen daarom de gladde praters het van de mensen met verstand. Leraren, wetenschappers en ouderen worden onderschat, zeker wanneer zij niet genoeg hun best doen om jong te lijken en een autoritaire indruk te vermijden.

Voortschrijdend inzicht wordt weggezet als ‘draaien’. Zuinigheid en zelfbeheersing zijn in een dergelijke maatschappij eigenschappen die niet gewaardeerd worden.

Herkenbaar?

[Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
De tien invloedrijkste antieke teksten

Justinianus kondigt de codificatie van het Romeins Recht aan. Miniatuur uit de Mainzer editie van 1477, waarvan een exemplaar (vastgebonden Read more

Het Narrenschip

Plato’s dialoog over De Staat, daarover heb ik het nog nooit gehad op deze blog. Terwijl je toch niet kunt Read more

Aristoteles 13: de Staat volgens Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 11: de Deugd volgens Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more


Categoriën: Griekenland
Tags: ,