Plato 2: Plato’s politieke indeling

Plato (Glyptothek, München)
23 maart 2021

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de ‘vormen’, de naar hem vernoemde relaties zonder seks, en zijn ideale filosofenstaat. Dit is jammer, want Plato’s filosofie gaat zoveel breder en dieper dan dat. In deze zestiendelige reeks bespreken we alle aspecten van zijn filosofie, ook en met name zijn politieke kritieken en psychologie. Het eerste deel is hier.] 

In Plato’s tijd was de Atheense politiek uiterst instabiel geworden. Daarbij kende Griekenland nog steeds geen politieke eenheid. Bovendien hadden de afzonderlijke stadstaten van het toenmalige Griekenland onderling sterk afwijkende politieke systemen, waarin de macht op verschillende manieren verdeeld was. Plato hield zich in zijn werk echter niet bezig met dagelijkse politieke zaken. Hij wendde zich tot de politieke filosofie.

In China hadden al eerder denkers over politiek gefilosofeerd, maar in het Westen is Plato de eerste die hier echt fundamentele theorieën over opstelt. Hij stelt daarbij de vraag die misschien wel het meest kernachtig samenvat waar politiek eigenlijk om draait: hoe moet een samenleving het best ingericht worden?

Studerend op die vraag maakte Plato een indeling van de in zijn tijd bestaande politieke systemen, met als criterium voor zijn indeling welke groep in het systeem de macht heeft. Hoewel hij daarbij niet rechtstreeks verwijst naar de bestaande stadstaten in zijn tijd, herkennen we ze wel terug in de typologie van staten die hij maakte:

  • In een democratie, zoals in Athene, ligt de macht bij de burgers.
  • Samenlevingen waarin een rijke elite de macht heeft noemde Plato een oligarchie. Ook die kwamen in het oude Griekenland veel voor. Athene was zelf ook ooit een oligarchie.
  • Een dictatuur is een staatsvorm waarin één persoon de macht heeft. De bekendste dictator uit Plato’s tijd, Dionysios, woonde op Sicilië. Hem zullen we nog een aantal keer tegenkomen in dit verhaal.
  • Een timocratie is een samenleving geregeerd door een militaire elite. Het bekendste voorbeeld uit die tijd was natuurlijk Sparta.
  • En ten slotte heeft Plato zijn eigen ideale staatsindeling geformuleerd. Dit is een staat waar de wijsheid regeert.

Plato behandelt van al van deze staatsvormen de voor- en nadelen. Wat de eerste vier staatsvormen betreft komen voornamelijk de nadelen aan bod. We gaan deze eerst bespreken, en daarbij zullen we zien dat zijn beschrijvingen ook in onze tijd nog opvallend treffend zijn. Plato’s ideale staatsvorm bekijken we daarna.

[Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Aristoteles 13: de Staat volgens Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 11: de Deugd volgens Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 8: de Vormen van Aristoteles

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 7: de Ziel

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more


Categoriën: Griekenland