Plato 14: de grot

Beth Guvrin
4 april 2021

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de ‘vormen’, de naar hem vernoemde relaties zonder seks, en zijn ideale filosofenstaat. Dit is jammer, want Plato’s filosofie gaat zoveel breder en dieper dan dat. In deze zestiendelige reeks bespreken we alle aspecten van zijn filosofie, ook en met name zijn politieke kritieken en psychologie. Het eerste deel is hier.] 

Plato vergelijkt de levende mens met een persoon die geketend in een grot naar een schaduwspel op de diepste rotswand kijkt. De schaduwen zijn afspiegelingen van vormen die eeuwig en onveranderlijk zijn. De schaduwen zijn imperfect, omdat ze worden vervormd door het flakkeren van het licht achter de personen, dat de schaduwen werpt. Het probleem is dat de meeste mensen denken dat de door hen waargenomen schaduwen een accurate weergave van de werkelijkheid zijn.

Wij moeten volgens Plato onze zintuigen continu wantrouwen. De filosofie is er om mensen te helpen hun ketenen af te werpen en zich niet tot de verschijnselen te richten (de schaduwen op de rotswand), maar tot de abstracte vormen zelf, en het licht daarachter dat de projecties veroorzaakt. Dit licht staat symbool voor het Goede, het Hogere. Alleen door zich daarop te richten komt een mens tot ware kennis die niet vluchtig is, zoals de verschijnselen, maar onveranderlijk en vast als abstracte ideeën.

Veel mensen zullen hier afhaken. Plato kan daar wel inkomen. Wie de werkelijke waarheid heeft gezien, wordt niet serieus genomen door mensen die nog geketend in hun grot zitten. Zo gaat dat nu eenmaal altijd als iemand een vorm van kennis bezit die anderen niet kunnen bevatten. Maar als iemand het licht gezien heeft, zal hij dan nog hechten aan dat rare schaduwspel in die grot? Welnee.

Het afwerpen van onze ketenen en het aanschouwen van de vormen en het licht van het Goede is volgens Plato geen kwestie van een geloof of een plotseling inzicht. Het vereist een lange training van de ratio die uiteindelijk tot kennis leidt. Het is deze filosofische training die de bestuurders van Plato’s ideale samenleving met succes hebben doorlopen. Door deze training weten deze mensen wat eeuwig en goed is, en laten ze zich niet verleiden door vluchtige zaken.

Zij houden zich niet bezig met gekissebis en het opstellen van onnodige wetten, zij ontwerpen een simpele maatschappij waarin ‘teveel’ niet bestaat, en iedereen zijn eigen plaats en functie heeft.

Zonder meer gaan deze regenten akkoord met een sober leven, ze weten immers dat het ware geluk niet in de uiterlijke verschijnselen ligt, maar in kennis van het hogere. Met deze mensen aan het roer krijgen we een filosofenstaat.

[Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Aristoteles 6: de Wetenschapper-filosoof

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 5: Deductie en inductie

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 1: wie was Aristoteles?

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Plato 16: de invloed van Plato

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more


Categoriën: Griekenland
Tags: ,