Plato 13: Dualisme

Fragmenten uit de "Phaedo" (Rijksmuseum van Oudheden Leiden)
3 april 2021

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de ‘vormen’, de naar hem vernoemde relaties zonder seks, en zijn ideale filosofenstaat. Dit is jammer, want Plato’s filosofie gaat zoveel breder en dieper dan dat. In deze zestiendelige reeks bespreken we alle aspecten van zijn filosofie, ook en met name zijn politieke kritieken en psychologie. Het eerste deel is hier.] 

Plato wordt beschouwd als de filosoof die zich afwendde van het fysische en zichtbare, en op zoek ging naar een hogere, achterliggende waarheid.

Maar dit was, zoals we ondertussen wel weten, geen nieuw idee in de Griekse filosofie. We zagen het al eerder bij Parmenides. Die meende dat beweging en verandering in wezen niet bestaan. De werkelijkheid achter de verschijnselen is volgens hem een bewegingloos en onveranderlijk iets.

Plato combineert dit idee met het idee van zielsverhuizing, dat we eerder tegenkwamen bij Pythagoras. Volgens Plato zit het geestelijke en rationele deel van de mens gekluisterd in een lichaam.

Het lichaam schenkt de mens zijn hartstochten. Maar lichamelijke verlangens kennen geen verzadiging. De mens die zijn lichamelijke verlangens volledig de vrijheid geeft en najaagt, is geneigd te vervallen in onmatigheid. Het lichaam is bovendien gebrekkig en gaat op den duur onherroepelijk ten onder. Het najagen van de platte behoeften kan daarom geen blijvend geluk opleveren.

De rationele geest kan volgens Plato niet gelijk zijn aan dit emotionele lichaam. Na dit leven, betoogt Plato, wendt de geest zich van het lichaam af en kiest hij zijn volgende leven.

Geloof in reïncarnatie was in het Griekenland van die tijd geen gemeengoed, maar zoals we eerder al zagen bestond het wel in de Griekse mysteriecultus. Pythagoras heeft dit geloof vervolgens in zijn leer opgenomen, net als Empedocles.

Om die reden laat Plato in zijn dialoog Phaedo, waarin hij de dood van Socrates beschrijft, enkele pythagoreïsche filosofen aan het sterfbed zitten om een paar laatste woorden met Socrates te wisselen over de onsterfelijkheid van de ziel.

[Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Aristoteles 3: Oordelen

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Plato 12: de liefde van Alcibiades

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more

Plato 11: de liefde van Socrates

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more

Plato 1: adoratie van Socrates

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more


Categoriën: Griekenland