Plato 11: de liefde van Socrates

Socrates (Mozaïek uit Apamea)
1 april 2021

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de ‘vormen’, de naar hem vernoemde relaties zonder seks, en zijn ideale filosofenstaat. Dit is jammer, want Plato’s filosofie gaat zoveel breder en dieper dan dat. In deze zestiendelige reeks bespreken we alle aspecten van zijn filosofie, ook en met name zijn politieke kritieken en psychologie. Het eerste deel is hier.] 

Plato is bekend geworden door de uitdrukking ‘een platonische relatie’ – een liefdesrelatie zonder seks. Maar die uitdrukking is nogal misleidend. In het boek ‘Symposion’, dat handelt over de liefde, bepleit Plato helemaal niet dat de mens zich zou moeten afkeren van de fysieke liefde.

In de tijd van Plato waren partners nooit gelijk aan elkaar: ongelijkheid in de liefde was de norm. Mannen waren niet alleen fysiek sterker dan hun vrouwen, maar ook ouder: zij trouwden op latere leeftijd. Vrouwen werden als ondergeschikt beschouwd.

In de gehele oudheid was voor vrouwen monogamie het ideaal, voor mannen was het dat juist niet. De man werd verondersteld een jager te zijn.

Daarnaast was het normaal dat oudere mannen niet alleen op vrouwen, maar ook op jonge jongens jaagden, en zich eventueel aan hen verbonden door een deel van hun opvoeding op zich te nemen. Deze liefde werd vaak als ‘puurder’ gezien dan de liefde tussen man en vrouw, omdat ze niet gericht was op de noodzakelijke voortplanting.

In Plato’s ‘Symposion’ wordt de liefde tussen een oudere en een jongere man als norm genomen. De mannen aan tafel flirten dan ook uitgebreid met elkaar. Ze besluiten die avond niet te veel te drinken, en houden in plaats daarvan om beurten een redevoering over de liefde. De eerste sprekers vertellen vooral vermakelijke mythologische verhalen. Maar latere sprekers behandelen het verschijnsel van de liefde steeds grondiger. Op deze wijze behandelt Plato veel voorkomende mythologische en filosofische gezichtspunten op de liefde.

Als laatste van het gezelschap houdt Socrates een lange monoloog. Wie liefheeft, valt volgens Socrates om te beginnen op één persoon. Maar naarmate hij in zijn leven meer geliefden heeft gehad, komt hij tot de conclusie dat hij eigenlijk niet zozeer op de persoon verliefd is, maar op de schoonheid van een persoon. Hij hunkert dus naar ‘de schoonheid’ zelf.

Socrates omschrijft de liefde als de drang naar ‘het schone’, het verlangen om daar één mee te worden. Deze algemene abstracte schoonheid ligt volgens Socrates in ‘Symposion’ niet in de mens of in de wereld, maar in de kennis van de wereld achter de verschijnselen. En kennis van dit schone bereikt men volgens Socrates door middel van de filosofie.

[Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Aristoteles 3: Oordelen

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Plato 13: Dualisme

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more

Plato 12: de liefde van Alcibiades

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more

Plato 1: adoratie van Socrates

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more


Categoriën: Griekenland