Plato 1: adoratie van Socrates

Socrates (Museum van Zadar)
22 maart 2021

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de ‘vormen’, de naar hem veroemde relaties zonder seks, en zijn ideale filosofenstaat. Dit is jammer, want Plato’s filosofie gaat zoveel breder en dieper dan dat. In deze zestiendelige reeks bespreken we alle aspecten van zijn filosofie, ook en met name zijn politieke kritieken en psychologie.] 

De filosoof Whitehead beweerde ooit dat de hele westerse filosofie niets meer zou zijn dan een aantal voetnoten bij het werk van Plato. Welnu, dat is zwaar overdreven, maar we kunnen gerust stellen dat de filosofie met en door Plato volwassen is geworden. Plato wordt algemeen beschouwd als de belangrijkste filosoof van de Grieks-Romeinse oudheid en degene met de meeste invloed in latere perioden.

Dit komt doordat Plato over werkelijk alle onderwerpen schreef, en omdat veel van zijn boeken en tientallen brieven bewaard zijn gebleven. Zijn werk werd ook nog eens door alle eeuwen heen gelezen en becommentarieerd. Waar andere filosofen vaak (tijdelijk) in de vergetelheid raakten, is dat met Plato nooit gebeurd.

Plato leefde ongeveer vierhonderd jaar voor onze jaartelling. Hij kwam uit een Atheense familie met veel macht en aanzien. Daarom was hij voorbestemd voor een politieke carrière.

Maar in zijn jeugd raakte hij in de ban van de persoon van Socrates, en werd een van zijn trouwste leerlingen. Hij werd dan ook diep geraakt door diens terdoodveroordeling. Hij liet de politiek varen en wijdde zijn leven aan de filosofie.

Al Plato’s boeken zijn geschreven als dialogen, waarin Socrates de hoofdrol speelt. Het is daarom lastig uit te maken welke gedachten van Plato zijn, en welke van Socrates. Eigenlijk is iedere scheiding in gedachten tussen deze twee speculatief. We noemen dat ‘het socratische probleem’.

In zijn dialoog ‘Apologie’ schrijft Plato de verdedigingsrede op die Socrates in de rechtbank zou hebben gehouden. Socrates stelt hierin dat hij zich altijd verre van de politiek gehouden heeft.

Dit kan waar zijn, maar het kan ook een typisch geval zijn van de beroemde socratische spot, waarmee hij zich van de domme hield om mensen uit hun tent te lokken.

Politiek neemt in Plato’s filosofie daarentegen een zeer belangrijke plaats in. En naar mijn mening is Plato ook heel goed via zijn politieke filosofie te begrijpen. We gaan hem daarom via de politiek benaderen.

[Deze serie bevat een aantal hoofdstukken van het boek De wereld vóór God, waarin de filosofische stromingen van de oudheid, van China tot Rome, voor de leek zeer laagdrempelig maar toch vrij uitgebreid wordt uitgelegd. Het hele boek is hier te bestellen.]

Deel dit blog:
Aristoteles 5: Deductie en inductie

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Aristoteles 3: Oordelen

[Aristoteles staat bekend als de wetenschapper-filosoof. De invloed van zijn filosofie in de oudheid is enorm, op de eigen peripathetische Read more

Plato 13: Dualisme

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more

Plato 12: de liefde van Alcibiades

[Een korte serie over Plato: Plato wordt als filosoof vooral gekend om zijn leer van de 'vormen', de naar hem Read more


Categoriën: Griekenland