Perzen, Grieken en pseudohistorici (3)

11 mei 2021

Ik heb in de twee eerste stukjes Herodotos aan u geïntroduceerd en iets verteld over zijn ideeën over oorzakelijkheid, die afwijken van hoe wij daar tegenaan kijken. Herodotos’ keuzes hebben invloed op zijn verhaal. Hij selecteert informatie die past bij de toenmalige visie op causaliteit en dat maakt het voor ons al met al wat onbevredigend. (Het is een gekend probleem met antieke auteurs dat ze niet de beleefdheid hadden te schrijven voor mensen die vijfentwintig eeuwen later werden geboren.) Er zijn allerlei zaken die we niet weten, niet weten kunnen, omdat Herodotos ons er niet over informeert.

De oorzaak van de Perzische inval in Griekenland is na het voorgaande het obligate eerste voorbeeld. Vanuit ons perspectief is Herodotos’ relaas, gebaseerd op actie/reactie en onderbroken met een bovennatuurlijke interventie die moet verhinderen dat Xerxes zich bedenkt en nemesis belet, volkomen ontoereikend. Die bovennatuurlijke interventie is bovendien gegoten in de vorm van een misleidende droom, een motief dat Herodotos regelrecht kopieert uit de Ilias.

Operationele en tactische doelen

Is de reden van de Griekse veldtocht al onduidelijk, de doelen van Xerxes zijn dat eveneens. Ik weet dat menig geschiedenisboek vertelt dat de grote koning Griekenland wilde veroveren en dat is inderdaad wat Herodotos zegt, maar hij was er echt niet bij toen de Perzische rijksgroten in de “Council Hall” in Persepolis vergaderden.

We moeten de strategie, dus de wijze waarop de Perzen de natuurlijke en menselijke middelen combineerden om een militair doel te bereiken, afleiden uit het geheel van alle oorlogen die de Perzen voerden. Was het doel verovering? Juist de regering van Xerxes markeert een omslag en het is heel goed mogelijk dat het doel een ander was: Xerxes wilde vooral een heel groot leger samenbrengen om zijn rijksgroten te tonen wie er koning was. De campagne diende dan een intern doel. Ik zeg niet dat het zo is; ik zeg dat we het kunnen overwegen.

De operationele doelen moeten we afleiden uit wat feitelijk gebeurde. Het plaatje hierboven haal ik uit een recent verschenen boek, waarin de auteur beweert dat er vijf doelen te onderscheiden zijn:

  1. Maak de weg vrij naar Midden-Griekenland: verover de Kallidromospassen en Chalkis.
  2. Controleer de Griekse publieke opinie: sluit een deal met Delfi.
  3. Creëer een vooruitgeschoven vlootbasis: bezet Faleron.
  4. Breek door naar de Peloponnesos: bezet de Istmus.
  5. Ruim de laatste verzetshaarden op.

De auteur van dat boek baseert dit vijftal op wat de Perzen feitelijk deden. Of dat ook werkelijk de bedoeling was, staat echter te bezien en zoals bekend is er geen krijgsplan dat het eerste contact met de vijand overleeft. Misschien wilde Xerxes wel Italië veroveren en ontdekte hij te laat dat Griekenland in de weg lag.

Het einde

Nog een vraag: waarom keerde Xerxes in 479 v.Chr. niet naar Griekenland terug? Herodotos presenteert Xerxes als iemand die doodsbang en overhaast vlucht, maar spreekt zichzelf tegen door te zeggen hoe lang de koning erover deed, en dat is even lang als over de heenreis. De dramatische presentatie past prima in Herodotos’ thema van hoogmoed die voor de val komt en is literair bevredigend, maar dat maakt het nog niet tot een historisch feit dat ook voor ons acceptabel is.

In feite weten we het niet. En als we aannemen – aannemen! – dat Xerxes vooral een machtsdemonstratie beoogde, is denkbaar dat hij tevreden was: hij had zijn punt voldoende gemaakt. Natuurlijk was het vervelend dat de glorieuze verovering van Thessalië, Thebe en Athene in later jaren werd tenietgedaan, maar toen betwijfelde niemand meer dat hij de grote koning was. Zoals zo vaak: we weten het niet.

Morgen: wat we allemaal niet weten over de slag bij Thermopylai. Spoiler: veel.

Deel dit blog:
Perzen, Grieken en pseudohistorici (1)

Het leuke van een eigen blog is dat je kunt doen wat je zelf wil. En hoewel ik het altijd Read more

Een koninklijke toerist

Voordat hij in de zomer van 480 v. Chr. Thessalië binnenviel, verzamelde de Perzische koning Xerxes zijn troepen in Therma Read more

De slangenzuil van Delfi

Eind september 480 v.Chr. versloegen de Griekse schepen de Perzische in de zeeslag bij Salamis. Hiermee lijken de Perzen, die Read more

Xerxes’ non-comeback

Een Fenicisch oorlogsschip op eens munt uit Byblos (Nationaal Museum, Beiroet) In 480 v.Chr. probeerde de Perzische koning Xerxes de Read more


Categoriën: Griekenland, Perzië