Oog in oog met de Romeinen

12 maart 2021

Nog tot 1 augustus loopt de knappe, maar helaas tijdelijke tentoonstelling “Oog in oog met de Romeinen” in het Gallo-Romeins Museum van Tongeren. Het museum verkoopt zich altijd al goed en deze keer is het niet anders. 250 unieke stukken uit de collectie van het British Museum, stelt men nogal sloganesk. Is deze promopraat terecht?

In het verleden waren er al eens tentoonstellingen in Tongeren waar het verhaal sterker was dan het getoonde. Maar deze keer is het dus echt een voltreffer. De stukken uit London zijn namelijk echt top. Dit is zonder meer een tentoonstelling van internationale klasse.

Wat krijgen we te zien? Een soort van geschiedenis van Rome en het Romeinse Rijk vanaf zijn ontstaan tot het einde en een beeld van dè inwoner van het Romeinse Rijk in die periode,  gelardeerd met veel knappe kunstvoorwerpen van het British Museum en toch ook een aantal interessante stukken uit de eigen collectie.

Multimedia

Als bezoeker word je bijzonder vriendelijk ontvangen. Uiteraard is er het obligate oortje als mogelijkheid. In plaats van zelf rond te kijken kan je dus luisteren naar verhalen bij de tentoongestelde zaken. Daarbij heb je zelfs de keuze voor een versie voor volwassenen of voor kinderen. Na één luisterbeurt hield ik het al voor bekeken. Het verhaal over Romulus en Remus voor kinderen was inderdaad kinderachtig. De versie voor volwassenen hield zich dan weer erg slaafs aan het totaal imaginaire verhaal van Livius. Bovendien werd de tekst – en we waren dus in Limburg – door iemand met een wel heel Antwerps accent ingesproken. Ook was het onbegrijpelijk dat nergens werd geopperd dat dit verhaal uiteraard volledig verzonnen is.

Dat neemt niet weg dat verder in de tentoonstelling handig gebruikt wordt gemaakt van acteurs die een verhaal vertellen, een slavin die het heeft over hoe ze zich wil vrijkopen. (Slaven kregen dus echt een loon of peculium waarmee dat mogelijk was!) Of een gouverneur die uitlegt wat zijn stiel zo moeilijk maakt. Als bezoeker bekijk je dan een video van een acteur en je hoort via je oortje wat die zegt.

Zelf vond ik het toch meer aangewezen zelf rond te kijken. Daarbij was het bijzonder fijn dat de informatie bij de getoonde stukken volledig was en meestal heel accuraat, en dat in het Nederlands en het Frans.

Enkele bedenkingen

Vooral bij het eerste gedeelte heb ik mijn bedenkingen. Rome is echt niet gesticht op 21 april 753 voor Chr. en ook de andere data zijn grotendeels imaginair. Ik begrijp wel dat men zich aan de traditionele data wil houden voor de herkenbaarheid. Voor de leek is het ook een goede introductie, neem ik aan.

Bij de kaarten die de groei van het Romeinse Rijk tonen heb ik ook mijn reserves. In de tijd van keizer Augustus was echt nog niet heel Noord-Afrika of Klein-Azië veroverd. Het ging eerder om enclaves die men werkelijk in bezit had genomen en daartussen waren er veel lege plekken. En neen, het is niet onder Trajanus dat het Romeinse Rijk zijn grootste uitbreiding kende. Dat was pas onder Septimius Severus, honderd jaar later.

Keizer Augustus wordt ook te eendimensionaal voorgesteld als een vredebrenger. Zeker in het begin van zijn carrière heeft hij ware bloedbaden aangericht. En privé hield hij zichzelf hoegenaamd niet aan de door hem voorgeschreven morele wetten, de zogenaamde Leges Iuliae.

Nog een foutje vond ik het verhaal over de gevolgen van dierengevechten in de Romeinse amfitheaters zoals het Colosseum. Neen, de bosolifant (een kleinere olifant uit Noord-Afrika)  is niet uitgestorven hierdoor, maar door andere redenen.  Het waren wel degelijk savanne-olifanten die hiervoor gebruikt werden – dit zijn dus onze huidige grote Afrikaanse olifanten! (Dit is natuurlijk maar heel recent aangetoond door onderzoek van botten van olifanten in amfitheaters. Bij de voorbereiding van de tentoonstelling kon men dat dus nog niet weten! )

Maar nu ben ik aan het vitten. Erger lijkt mij de courante aanname dat er zoiets was als dè antieke mens. We spreken hier dus over de periode van 753 voor Chr. tot dev ijfde eeuw na Chr. En dat over een heel groot gebied. Uiteraard waren er hier meer verschillen dan gelijkenissen!

Onverbiddelijke aanrader

Waarom vind ik deze tentoonstelling dan toch een onverbiddelijke aanrader? Eerst en vooral zijn het topstukken die je te zien krijgt en je moet snel zijn om ze te zien. Op 2 augustus zijn ze weg. Hieronder zal ik een aantal hoogtepunten bespreken. Ten tweede is het natuurlijk altijd meegenomen, als het brede publiek wordt warm gemaakt voor de geschiedenis van Grieken en Romeinen. Eens hun interesse is gewekt, kunnen we hen misschien nog altijd meer correcte informatie geven. (Ik weet dat het vloeken is in de kerk van de klassieken, maar ik was dus voor films als ‘Gladiator’ en ‘Troy’.)

Wat zijn zoal de hoogtepunten? Eerst en vooral een aantal beelden.

Fortuna

Het prachtig beeld van Fortuna, de godin van het Lot. Zij houdt de cornucopia of Hoorn des Overvloeds vast. Dit is niet de Fortuna van de Carmina Burana. Wie goed navolgt wat Fortuna in petto heeft, zal succes kennen. Want Fortuna bestuurt het roer van het schip en bepaalt zo waar we naartoe varen.

Aristocraat

Er is een heel mooi beeld van een aristocraat uit de eerste eeuw voor Chr. Het is niet Caesar, maar hij lijkt er wel op.

Romeinse dame

Voorts zien we een portret van een Egyptische vrouw, het zou Cleopatra kunnen zijn, als we haar neus bekijken. “Le nez de Cléopâtre, s’il eût été plu court, toute la face de la terre aurait changé » om Blaise Pacal te citeren.

Augustus

Erg mooi opgesteld is een beeld van Augustus, de eerste keizer van het Romeinse Rijk. Vlakbij zien we zijn vrouw Livia als priesteres…

Agrippa

… en een portret van Agrippa, Augustus’ jeugdvriend en generaal als priester.

Dionysus en Artemis

Mooi zijn ook de beelden van de Griekse goden Dionysus en Artemis.

Mithras

Het beeld van de Perzische zonnegod Mithras is ook adembenemend. En hier merk ik toch graag op dat er geen verwijzingen naar de invloed van deze god op het kerstfeest. Toch enige blijk van historische accuratesse.

Graf van een echtpaar

Ik keek ook vol bewondering naar een grafsculptuur van een echtpaar. Je zou eerst zeggen dat het Etruskisch is, de man is corpulent, zoals dat gebruikelijk is bij een obese Etrusk. Maar neen, het dateert uit de periode van ca. 100 na Chr. Het is dus een grafmonument van een nouveau riche die met een slavin van hem getrouwd was. Hij hield van haar en toonde openlijk affectie voor haar. Tegenwoordig vinden we zoiets charmant, maar de Romeinen vonden dat eigenlijk pathetisch. Een man die openlijk gevoelens voelde voor zijn vrouw, dat deed je toch niet.

De kleine dingen zijn ook interessant. Een vervloekingstablet, een diploma voor een afzwaaiende militair die vanaf nu veel meer rechten zal hebben, en heel veel juwelen.

Medusa (foto: Gallo-Romeins Museum)

Een cameo (een ovaal juweel) met een beeltenis op van Medusa, het vrouwelijke monster dat slachtoffers in een steen veranderde of petrifiëerde is echt adembenemend.

Bokaal van fluoriet (foto: Gallo-Romeins Museum)

En de beker in fluoriet (een heel zeldzaam gesteente) van keizer Nero bewijst in hoge mate hoe artistiek deze periode wel was in de Romeinse beschaving. Het is enigszins jammer dat men niet benadrukt hoe mooi dit voorwerp wel is, maar het alleen heeft over de exorbitant hoge prijs.

Er zijn ook de nodige juwelen en spiegels. Allemaal bewijzen hoe artistiek de mensen in de Oudheid wel waren.

Enig mooie tentoonstelling dus. En dan te bedenken dat dit stukken zijn uit een deel van het British Museum dat normaal amper bezocht wordt! En hier kijk je er dus ademloos naar!

Er is nog wel een pijnpuntje. Ik denk dat nagenoeg elke bezoeker langer blijft dan voorzien, omdat er zoveel te bekijken valt. Het was dus in deze corona-tijden soms iets te druk voor sommige kunstwerken.

****

Oog in oog met de Romeinen” in het Gallo-Romeins Museum van Tongeren duurt nog tot 1 augustus.

Deel dit blog:
Gezichtsreconstructies uit Tongeren

Voor het eerst in België reconstrueerden specialisten het gelaat van enkele mensen die leefden in de Romeinse tijd. In 2013 Read more

Siciliaanse scheepsrampen

Een tijdje geleden wijdde ik twee stukjes aan de expeditie van de Romeinse consul Regulus naar Tunesië. Na een vlootoverwinning Read more

Hoe spreek je “Caesar” goed uit?

Waarom wordt de naam Caesar soms uitgesproken met ts en e aan het begin ('Tsesar') en soms met k en Read more

Romeinse landbouw

Toen Umberto Eco het manuscript van De naam van de roos naar een uitgever bracht, zei die dat het een Read more