Nieuwjaarsdag. Waarom 1 januari?

Romeinse kalender (Museo nazionale della civiltà romana, Rome)
1 januari 2021

Dat we op 1 januari Nieuwjaarsdag vieren is raar. Er is geen enkel astronomisch verschijnsel dat deze keuze rechtvaardigt. In de meeste culturen ligt de Nieuwjaarsdag rond de voorjaars- of de najaarsequinox, dus rond 21 maart of 21 september. De Mesopotamiërs startten het jaar met de maand Nisannu (maanmaand maart/april), het Perzische nieuwjaar (Nowroez) is ook in het voorjaar, de Joden vieren nog steeds nieuwjaar (Rosj-Hasjana) in de maand Tisjri (sept/oktober).

Het grappige is, dat ze de maand Tisjri toch de zevende maand noemen. Dat komt omdat de Judeeërs tijdens de Babylonische ballingschap de Babylonische kalender hebben overgenomen inclusief de maandnamen en de nummering. Zo werd Nisannu Nisan en Tasjritoe Tisjri. En Tisjri was daarin de zevende maand. Daar komt bij dat de Judeeërs wel enige huiver hadden bij het gebruik van Babylonische namen. Ze waren immers soms genoemd naar heidense goden. Zo was de maand Tammuz genoemd naar de Mesopotamische godheid Dumuzi, een godheid die tot afgrijzen van de profeet Ezechiël (8: 14-15) ook in de tempel van Jeruzalem vereerd werd. Je ziet daarom in de Hebreeuwse Bijbel de maanden vaak genummerd, waarbij Nisan maand 1 is.

In het vroege Rome was maart de eerste maand, de maand waarin de twee consuls (staatshoofden/legerleiders) hun ambtsjaar begonnen (op de 15e bij volle maan, de Idus van Maart). Dus ook in het voorjaar. In 153 v. Chr. werd de ambtsaanvaarding echter vervroegd naar 1 januari.

Dat had een heel banale reden. In 154 v. Chr. was Quintus Fulvius Nobilior gekozen tot consul en de senaat vond het nodig dat de nieuwe consul snel in actie kon komen om een opstand in Spanje te onderdrukken; een machtswisseling tijdens de gevechten was niet wenselijk. En aangezien jaren genoemd werden naar de consuls die dat jaar in functie waren, werd 1 januari de nieuwjaarsdag. De militaire campagne tegen de Keltiberische Spanjaarden mislukte overigens totaal.

In de Middeleeuwen golden verschillende data als jaarbegin, zoals Kerstmis en Pasen. 25 maart was lang gangbaar. Dat was de feestdag van Maria Boodschap ofwel Annuntiatio Domini , de dag waarop de engel Gabriel aan Maria aankondigde dat zij zwanger was. Dat moest dus wel 25 maart zijn, negen maanden voor kerstmis. Paus Gregorius XIII (de man van de Gregoriaanse kalender) keerde in 1582 terug naar 1 januari. Toch is er nog een religieus sausje over de datum gegoten: als Joodse jongen werd Jezus besneden op de 8e dag  = 1 januari als men ervan uitgaat dat hij op 25 december geboren was.

Deel dit blog:
MMXXI

YΓIA – Gezondheid ΖOH – Leven XAPA – Vreugde EIPHNH – Vrede EYΘYMIA – Blijdschap EΛΠIC – Hoop Halikarnassos (Bodrum, Read more

Caesar in Rome

Het Forum van Caesar in Rome Als ik u zeg dat het 2 tot en met 12 december was, als Read more

Muiterij tegen Caesar

Re-enactors in de uitrusting van soldaten uit de tijd van Caesar Als ik u zeg dat het november was, als Read more

Woord met een historie: sartago

  Nu de herfst is begonnen en het weer wat kouder is, kan een lekker stoofpotje wel eens smaken. Stoofvlees Read more