Marcus Aurelius

Marcus Aurelius (Museum Avenches)
18 november 2020

Het bijgevoegde plaatje toont de gouden buste van de Romeinse keizer Marcus Aurelius, die regeerde van 161 tot 180. Het anderhalve kilo zware voorwerpen is gevonden in Avenches in Zwitserland.

Toen Germaanse plunderaars naderden, heeft iemand de buste bewaard door het in een afwateringskanaal te gooien, maar hij lijkt zelf te zijn gedood tijdens het gevecht, want hij heeft het nooit uit het water gevist. Archeologen hebben het gevonden en ik zag het voorwerp op de Keltenexpositie in Stuttgart. Het portret is indrukwekkend om te zien, maar wonderlijk genoeg liepen de mensen vrij snel langs dit portret.

Marcus Aurelius (type-4)

Van deze keizer zijn diverse portretten bewaard, en dit is een variant op het zogenaamde “vierde type”, zoals te zien op het tweede plaatje. Dat portret is rond 170 gemaakt: de vorst draagt een veldheerskostuum, heeft een snor die de mondhoeken bedekt, heeft geen scheiding, maar wel een v-achtige lok boven het midden-voorhoofd. Toch zijn vooral de verschillen opvallend: de ogen van de buste uit Avenches puilen een beetje uit en het haar is heel anders. In Avenches geen woeste krullen maar een gladde kap van parallelle lokken.

Vanwaar het verschil? Gebrek aan vakmanschap kan het niet zijn, want de goudsmid was beslist geen prutser. Geen weldenkend mens geeft anderhalve kilo goud aan iemand die niet kan garanderen een perfect product te leveren. Het voorwerp is bedoeld geweest zoals het eruit ziet.

Archaïsch Grieks kapsel

De verklaring is vermoedelijk dat de maker staat in de artistieke traditie van de Kelten. Keltische portretten hebben wel vaker puilogen en haar dat lijkt op dat op het derde plaatje: parallelle lokken. Het plaatje toont een Grieks beeld, en het lijkt erop dat de Kelten hun portretkunst ontleenden aan de Grieken op een moment dat dezen haar zo afbeelden.

Wat we dus in feite hebben is een Romeins beeld waarvan de Keltische invloed herkenbaar is aan het gebruik van een Grieks kapsel. Het illustreert dat een oudheidkundige zich nooit mag beperken. In de Oudheid hangt alles met alles samen.

Literatuur

Nina Willburger, “Der goldene Kaiser, im Kanal gelandet – Die Büste des Marc Aurel” in: R. Röber e.a., Die Welt der Kelten (2012) 453

Deel dit blog:
De late Stoa 13: Religie en wetenschap in harmonie

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer Read more

De late Stoa 12: Marcus Aurelius – zingeving en determinisme

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer Read more

De late Stoa 11: Marcus Aurelius, keizer tegen wil en dank

[De stoïcijnse filosofie ontwikkelde zich van de nogal theoretische vroege stoïcijnse school in Griekenland, via de eveneens Griekse maar meer Read more

Foto van de dag: de Zuil van Marcus Aurelius

De Zuil van Marcus Aurelius in Rome: Romeinse soldaten steken bij Carnuntum over een scheepsbrug de rivier de Donau over. Read more