Kerk of tempel?

Deel van een preekstoel (Museum voor Byzantijnse en christelijke kunst, Athene)
21 november 2020

Het bovenstaande museumstuk is voor reisleiders een klassieker. Het is te zien in het Museum voor Byzantijnse en Christelijke Kunst in Athene, dat volgens mij het mooiste museum van die toch al met mooie musea gezegende stad was vóór de Grieken zichzelf overtroffen met het nóg mooiere Akropolismuseum. Het voorwerp zelf is natuurlijk simpel: dit is deel van een preekstoel die ooit in een Atheense kerk stond. De reisleider kan de groep zelf laten raden wat het is.

Vervolgens het trucje: vertellen dat het een mooie en belangrijke kerk was, die echter door oorlogshandelingen werd verwoest en eeuwenlang als ruïne middenin de stad lag. Omdat de kerk echter ooit was gebouwd in een oud-Griekse tempel en er nou eenmaal meer toeristen komen voor antieke dan voor christelijke kunst, besloot het moderne Athene op een gegeven moment de kerk te slopen, zodat die tempel beter zichtbaar werd. Vandaar dat dit onderdeel van een laatantieke preekstoel nu een museumstuk is, terwijl ze natuurlijk ook de kerk hadden kunnen restaureren, die een van de weinige in Athene was uit die tijd, terwijl de stad genoeg klassieke tempels heeft.

Als de reisleider het een béétje handig vertelt, zal een groep redelijk verontwaardigd zijn over de geldlust van de Grieken, die hen ertoe bracht een kunsthistorische unieke kerk te slopen en de zoveelste tempel vrij te leggen. Dát is het moment waarop de reisleider vertelt dat die tempel bekendstaat als het Parthenon.

Elke restauratie veronderstelt keuzes en dat geldt ook voor de restauratiewerkzaamheden op de Atheense Akropolis. Niemand zal in twijfel trekken dat als je één tijdvak moet kiezen voor de restauratie van het Parthenon, dit het klassieke tijdvak moet zijn, maar je zou je een restauratie hebben kunnen voorstellen waarbij alle bouwfasen getoond bleven worden.

Anders dan ik onze denkbeeldige reisleider zojuist liet insinueren, ben ik er vrij zeker van dat het Griekse cultuurbeleid niet primair wordt geleid door de toeristeninkomsten en dat men oprecht trots is op het eigen verleden. (Als het vooral om financieel gewin te doen zou zijn, waren allerlei kleine musea allang gesloten.) Ik denk echter ook dat de keuzes achter de restauraties op de Akropolis vooral esthetisch zijn geweest: we houden van klassieke kunst. Toevallig ben ik het daarmee eens en vind ook ik het verantwoord de Byzantijnse “aanslibsels” weg te halen – maar het is en blijft een keuze.

Deel dit blog:
Het Akropolismuseum

Eén van de wonderlijkste musea ter wereld is het Akropolismuseum in Athene. Het is voornamelijk gebouwd voor iets wat er (vrijwel) niet is, Read more

Roofkunst

Bezit is doorgaans simpel. Je gaat naar de supermarkt, koopt een brood en een stuk kaas, betaalt aan de kassa Read more

Foto van de dag: Theseus en Sinis

Theseus en Sinis (Elpinikos-schilder; Antikensammlung, München) [Meer foto’s hier.]

Foto van de dag: de Derveni-krater

De Derveni-krater (Archeologisch museum, Thessaloniki) [Meer foto’s hier.]