Hoezo klassiek?

12 november 2020
Zeus en Ganymedes (Nationaal Archeologisch Museum, Athene)

Er naderen verkiezingen en dus maakten de kleine christelijke partijen onlangs een puntje voor de eigen achterban, namelijk dat een reformatorische school het recht zou hebben van ouders een verklaring te vragen waarin zij afstand namen van een homoseksuele leefwijze. De discussie hierover is elders gevoerd; mij gaat het om een tweet van SGP-fractievoorzitter Kees van der Staaij.

Scholieren verdienen een veilige school én scholen moeten de vrijheid hebben om de klassiek-christelijke opvattingen over huwelijk en seksualiteit te vertolken. …

Hierover is een hoop te zeggen. Het woord “klassiek” heeft diverse betekenissen.

Klassiek = Grieks-Romeins?

Ten eerste: Grieks-Romeins. Als dit is wat Van der Staaij bedoelt, is “klassiek-christelijke opvattingen” nogal raar, want hij stelt dan twee ongelijksoortige dingen gelijk. Sterker nog, ze zijn zó ongelijksoortig dat weleens is geopperd dat de christelijke huwelijksmoraal, zoals verwoord door de apostel Paulus, een omkering is van de klassieke opvattingen. Zo bezien zijn Van der Staaijs woorden even wonderlijk als wanneer hij het zou hebben gehad over de communistisch-kapitalistische opvatting over de geleide economie. Ik kom hierop straks op terug.

Klassiek = traditioneel?

Ten tweede: “klassiek” kan “traditioneel” beteken. Ook zo is Van der Staaijs tweet zinledig. Het christendom is namelijk niet zo geïnteresseerd in seks, laat staan homoseksualiteit. Ik weet dat het weleens anders lijkt, maar loop even mee.

  1. Het misdrijf van de bewoners van Sodom is niet sodomie. Sodom is een samenleving zonder sociale gerechtigheid, waar het gepeupel de macht heeft en de gastvrijheidsregels schendt.
  2. Het boek Leviticus verbiedt homoseksuele handelingen in het kader van de heiligheidsregels in de tempel. Aangezien het christendom geen tempel heeft, zijn deze regels irrelevant.
  3. De evangeliën hebben het nooit over homoseksualiteit. Paulus lijkt het enkele keren te typeren als ongewenst, maar daarover is debat.

Dat is alles. Wat je er ook van denkt, het valt in het niet bij de eindeloos herhaalde oproep tot sociale gerechtigheid. Die is aanwezig van de oudste delen van de joodse Bijbel (zoals Spreuken en Amos) tot de jongste delen van het Nieuwe Testament (zoals het Evangelie van Lukas). Ze is te vinden in poëzie & proza, ze is te vinden in de Wet & Profeten & Geschriften, en ze is na de Bijbel te vinden bij de vroegchristelijke auteurs.

De christelijke obsessie met seksualiteit stamt, als ik het wel heb, uit de Late Middeleeuwen. In die tijd introduceerden denkers als Thomas van Aquino het gedachtengoed van Aristoteles in de christelijke moraalfilosofie. De theologen veranderden daarbij Aristoteles’ aanname dat de natuur doelmatig is in een norm voor het menselijk handelen. Zo maakten ze seksuele handelingen die niet bijdroegen aan de voortplanting (masturbatie, homoseksualiteit, abortus…) tot verdachte aangelegenheden. Voordien waren ze dat niet. Ik ben geen mediëvist en laat me graag corrigeren, maar als je het mij vraagt zijn er twaalf eeuwen voorbijgegaan zonder Van der Staaijs klassiek-christelijke opvattingen over huwelijk en seksualiteit. Die zijn geen traditie maar een innovatie.

Klassiek = kwaliteit?

Er is nog een derde betekenis voor het woord klassiek: een soort kwaliteitsnorm. Van der Staaij wil dan iets zeggen als “de beproefde, de orthodoxe, de juiste opvattingen over huwelijk en seksualiteit”. Dat is eigenlijk het minst overtuigend. Elke keer dat mensen, sprekend over een onderwerp waarover allerlei verschillende opvattingen bestaan, het hebben over de klassieke of de orthodoxe opvattingen, bedoelen ze hun eigen opvattingen.

Tot slot

Kortom, de drie hier genoemde manieren om “klassiek” uit te leggen, ondergraven alledrie Van der Staaijs argument. Maar misschien is er hoop voor de SGP-fractievoorzitter. Ik gaf hierboven aan dat de klassieke opvattingen over huwelijk en seksualiteit tegengesteld waren aan de christelijke. Dat is geen ongebruikelijke visie, maar ik heb mijn twijfels. Ik heb bij een andere gelegenheid al eens aangegeven niet overtuigd te zijn.

Het bewijsmateriaal voor de “klassieke” huwelijksmoraal is namelijk erg fragmentarisch. De aanwijzingen dateren uit een periode van een stuk of zes eeuwen en zijn afkomstig uit een gebied dat zich uitstrekt van Sicilië tot Egypte. Het materiaal is zó mager dat je altijd een huwelijksmoraal kunt construeren die omgekeerd is aan n’importe wiens opvattingen. Het is dus prima mogelijk een christelijke en een klassieke moraal te beschrijven die diametraal tegenover elkaar staan. Je kunt, door de puzzelstukjes anders te leggen, ook bewijzen dat ze zoveel niet verschilden.

Dan heeft Van der Staaij dus gelijk en kan er een “klassiek-christelijke opvatting over huwelijk en seksualiteit” bestaan. Maar echt overtuigend is het niet als je je punt moet baseren op iets waar epistemologisch alles mogelijk is. Er zijn delen van de antieke cultuur waar we een scherper, beter onderbouwd beeld van hebben dan huwelijk en seksualiteit.

[#reblog]

Het bericht Hoezo klassiek? verscheen eerst op Mainzer Beobachter.

Deel dit blog:
Historische excuses

Wat of ik als historicus en als Amsterdammer nou vond van de historische excuses die burgemeester Halsema onlangs maakte voor Read more

Prinsjesdag, Plinius, Mill en de vergelijkingstheorie

Morgen is het Prinsjesdag en dat is een mooie gelegenheid om het weer eens over vergelijkingstheorie te hebben. Het demissionaire Read more

De Zuilen van Hercules (in Drenthe)

Het zal u niet onbekend zijn dat de Griekse halfgod Herakles nogal een macho was, hoewel hij méér was dan Read more

De Bergrede (6)

Vandaag even een stukje in mijn reeks over het Nieuwe Testament, meer specifiek over de Bergrede, nog meer specifiek over Read more