Het Woord van God (joods)

3 november 2020
De synagoge van Sardes (met adelaar)

“In the beginning was the word, soon followed by the drum, and the some early version of the guitar”: toen Lou Reed het ontstaan van de rock beschreef, citeerde hij een van de beroemdste teksten uit het christendom, de proloog van het evangelie van Johannes.

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Het was in het begin bij God. Alles is erdoor ontstaan en zonder dit is niets ontstaan van wat bestaat. In het Woord was leven en het leven was het licht voor de mensen. Het licht schijnt in de duisternis en de duisternis heeft het niet in haar macht gekregen. (Johannes 1.1-4)

Logos

Het Woord is een Grieks filosofisch begrip, logos, dat niet goed te vertalen valt. Dat komt onder meer doordat het een enorme theologische lading heeft gekregen. Als ik zou schrijven dat de logos het eerste onderdeel van de schepping is, krijg ik meteen als commentaar dat het Woord nou net niet geschapen is maar “voor alle tijden geboren”. Dat is namelijk de formulering in de meest gangbare christelijke geloofsbelijdenis. Feit één is in elk geval dat de logos in het antieke denken het ordenende principe is van het universum (“alles is erdoor ontstaan”, “in het Woord was leven”). Feit twee is dat de evangelist Johannes stelt dat de logos mens is geworden in de persoon van Jezus van Nazaret.

Omdat het Woord God was, is Jezus – althans voor Johannes – dus ook God. Dat is wel even anders dan de verhalen over de nogal menselijke geboorte in de evangeliën van Matteüs en Lukas. Johannes’ claim dat de Messias een goddelijke status had, kan heel wel teruggaan op Jezus zelf. Over de aard van die goddelijke status schreef Alexander Smarius drie jaar geleden al op deze blog. (Het artikel dat hij destijds in de maak had, is inmiddels aangenomen door een wetenschappelijk tijdschrift.)

Het joodse Woord

De christelijke discussie over de logos is gevoerd in het Grieks maar heeft goed-joodse papieren. In feite schuiven enkele concepten samen: Gods Woord, Gods Wijsheid en de Wet.

  • Om te beginnen is Johannes’ proloog natuurlijk een antwoord op Genesis 1.1: “In het begin schiep God de hemel en de aarde”.
  • Het is niet Johannes die het Woord er als het ware tussen God en de schepping schuift. In Genesis vindt de schepping plaats doordat God dingen zegt en in Psalm 33 is dat al samengevat tot “Door zijn woord zijn de hemelen gemaakt”.
  • Het Woord representeert de wijsheid van God zelf (Spreuken 8.7-30).
  • Het Woord, gelijkgesteld aan de wijsheid van God, is hetzelfde als de Wet van Mozes (Sirach 24.1 en 24.23) en God raadpleegde de Wet voordat hij begon aan zijn scheppende arbeid (Genesis Rabbah 1.10). De Wet dus als ordenend principe van de schepping – logos in de meest klassieke zin.

Het mensgeworden joodse Woord

  • Dat het Woord/Wijsheid is ontstaan vóór de Schepping, is al te vinden in Spreuken 8.22-23: “Jahwe schiep mij aan het begin van zijn wegen, nog voor zijn werken, van oudsher.” Zie ook Jezus Sirach 24.9: “Voor de wereld, al in het begin, heeft Hij mij geschapen”. Ik lees dat ook Philo van Alexandrië er zo over heeft geschreven maar ik heb de Allegorische uitleg van de Wet 3.175 er niet op kunnen naslaan.
  • Het is niet Johannes die als eerste het Woord van God uit de hemel laat neerdalen en een rol laat spelen in de schepping: dit is al te vinden in Wijsheid 18.15: Gods “alvermogend Woord kwam van zijn koningstroon in de hemel neer” om hier orde op zaken te stellen.

Het joodse licht

  • Het licht is een gangbaar beeld voor de goddelijke aanwezigheid; Psalm 27.1, Jesaja 2.5, Wijsheid 7.26
  • De tegenstelling tot de duisternis is ook geen nieuw idee: zie de Dode Zee-rol die bekendstaat als de Gemeenschapsregel 3.13-4.26.

Wat ik maar zeggen wil: de hele proloog van het Johannes-evangelie, dat vlechtwerk van joodse ideeën, had in de eerste eeuw van onze jaartelling zo in een synagoge kunnen zijn gereciteerd.

[Ik hoop de komende tijd, als de groepsblog er is, vaker het Nieuwe Testament in zijn joodse context terug te plaatsen. #reblog.]

Het bericht Het Woord van God (joods) verscheen eerst op Mainzer Beobachter.

Deel dit blog:
Prinsjesdag, Plinius, Mill en de vergelijkingstheorie

Morgen is het Prinsjesdag en dat is een mooie gelegenheid om het weer eens over vergelijkingstheorie te hebben. Het demissionaire Read more

Foto van de dag: de Alexandersarcofaag

Sidon, Alexandersarcofaag, leeuwenjacht (nu in de Archeologische Musea van Istanbul) [Meer foto’s hier.]

Foto van de dag: de Tigris

De Tigris [Meer foto’s hier.]

Foto van de dag: Theodosius en zijn zonen

De keizerlijke loge in het circus, afgebeeld op een reliëf op de basis van een obelisk in Constantinopel (Istanbul) [Meer Read more


Categoriën: Christendom, Jodendom
Tags: ,