Het tweede “Baptist Block”

Vespasianus (Archeologisch Museum, Vid)
14 februari 2021

Een nieuwe zondag, een nieuw stukje over Johannes de Doper, de joodse boetgezant die de mentor is geweest van Jezus.  Ik heb al geschreven over de waterrituelen die in het jodendom dienden om cultische reinheid te herstellen, over Johannes’ executie, en over het eerste van de twee aan de bron Q ontleende “Baptist blocks” (Matteüs 3.7-12 || Lukas 3.7-9, 15-18). Wat ons logischerwijs brengt bij het “second Baptist block” (Lukas 7.18-35 || Matteüs 11.2-19).

Johannes de Doper is in de gevangenis, lezen we, en heeft verhalen over zijn oud-leerling gehoord. Simpel gezegd: Johannes had op één punt staan preken en de mensen waren naar hem toegekomen, Jezus had de boodschap – God staat op het punt persoonlijk de wereld te gaan regeren – overgenomen en had besloten rond te trekken om de mensen in hun eigen dorpen en steden op de hoogte te brengen van wat er te gebeuren stond. Hij zette zijn verhaal kracht bij met genezingen, wat in de Oudheid een garantie was dat iemand sprak met gezag.

Even terzijde: mijn vraag is niet hoe Jezus mensen genas. Ik ben historicus en geen arts. Evenmin is de vraag of het een wonder is. De historicus is geen gelovige. Hij kan (net als de arts) het feit constateren dat iemand is genezen, maar de interpretatie van dat feit, namelijk dat God voor het welzijn van deze of gene de natuurwetten heeft aangepast, is een geloofsovertuiging waar de geschiedkundige niets mee te maken heeft.

Johannes stuurt nu enkele andere leerlingen naar Jezus: is hij degene die zal komen?

Jezus antwoordde: “Zeg tegen Johannes wat jullie horen en zien: blinden kunnen weer zien en verlamden weer lopen, mensen met huidvraat worden gereinigd en doven kunnen weer horen, doden worden opgewekt en aan armen wordt het goede nieuws bekendgemaakt.” (Matteüs 11.4-6; NBV)

Een ontwijkend antwoord of – iets preciezer – dissimulatio . Hét kenmerk van een valse profeet was namelijk dat hij hardop zei een profeet te zijn. De aard van de het antwoord is ook interessant. Hier is een parallel uit de biografie die Suetonius wijdde aan keizer Vespasianus.

Gezag en wat men majesteit zou kunnen noem en ontbraken hem nog, zo kort nadat hij onverwachts keizer was geworden, maar ook dat viel hem ten deel. Een man uit het volk die blind en een ander die verlamd was wendden zich tot hem met een verzoek om genezing van hun gebrek, zoals Serapis hun in een droom had toegezegd. Vespasianus zou de ogen beter maken als hij erop wilde spuwen; hij zou het been weer sterk maken als hij de moeite zou nemen er zijn hiel op te zetten. Hoewel Vespasianus eigenlijk niet geloofde dat dit ooit zou lukken en hij het daarom ook liever niet wilde proberen, zwichtte hij uiteindelijk voor de aandrang van zijn vrienden en probeerde ten overstaan van het volk zowel het een als het ander. En het lukte. (Vespasianus 7.2-3; vert. Daan den Hengst)

Opnieuw dissimulatio: Vespasianus geeft aan het zelf niet te kunnen. Maar hij kan het wel en verwerft zo het gezag dat een keizer behoort te hebben. Dat vorsten geneeskrachtige vermogens hadden, is overigens een bekend verschijnsel.

Nog een laatste punt: ik ken geen teksten waarin de messias als wonderwerker wordt gepresenteerd. Pas een eeuw later, als Bar Kochba claimt Israël te herstellen, is er opnieuw sprake van: hij zou vuur kunnen spugen. Ik heb hier eigenlijk geen verklaring voor. De genezingen van Jezus passen eerder bij zijn claim de koning der Joden te zijn dan bij zijn messiasschap.

Volgende week meer.

Deel dit blog:
Was Mohammed een massamoordenaar?

Wie niks van hem moet hebben, wil nog wel eens beweren dat de profeet Mohammed een pedofiel, een krijgsheer en Read more

Nieuws of geen nieuws uit Qumran

Eigenlijk had ik vandaag weer eens willen schrijven over het Nieuwe Testament, want ik beleef veel plezier aan het lezen Read more

Was Mohammed een krijgsheer?

U hoeft tegenwoordig niet lang te zoeken om mensen te vinden die menen dat de profeet Mohammed een ‘krijgsheer’ was. Read more

Kon Jezus lezen en schrijven? (1)

Afgelopen week kreeg ik van collega Marcel Hulspas de vraag voorgelegd of Jezus analfabeet was. Anders gezegd: kon Jezus lezen Read more


Categoriën: Christendom, Jodendom