Het einde van de Bronstijd

8 mei 2021

De Late Bronstijd! Ik had retorisch willen vragen welk oudheidkundig thema toch fascinerender kon zijn, maar dan gaat u natuurlijk “Cicero” roepen of “Atheense tragedies”, of iets anders, want het zou matennaaierij zijn op retorische vragen geen flauwe antwoorden te geven. Maar goed: weinig onderwerpen uit de Oudheid zijn fascinerender dan de Late Bronstijd.

Reden één: de puzzelstukken beginnen in elkaar te grijpen. Naast archeologie hebben we teksten, Mesopotamië sluit aan op Egypte, er het vroegste (Mykeense) Griekenland heeft contact met Cyprus en de Hethieten. We zien in de brieven menselijke emoties, we hebben handel over enorme afstanden – denk aan het tin dat vanaf de Atlantische kusten naar het oostelijk bekken van de Middellandse Zee kwam – en we hebben staatsverdragen. Alles is er, althans in aanzet.

Reden twee: we hebben een grote vraag: waarom donderde dit stelsel in elkaar? Waarom kwam er een einde aan de handel in tin, waarom schakelde men over op ijzer?

Zeevolken

Er zijn talloze theorieën. In de negentiende eeuw modelleerde men de ondergang van het Bronstijdsysteem op de barbaren die, in pre-Pirenne-tijden, nog geacht werden de Romeinse beschaving ten einde gebracht te hebben. Dus ook het Bronstijdsysteem ging ten onder door barbaren, vond men, en wat kwam het goed uit dat de Egyptische teksten “volken van overzee” noemden. Weliswaar in 1177 v.Chr. verslagen door Ramses III, maar er waren dus barbaren en ze plunderden wat af.

Voeg toe dat steden als Ugarit inderdaad brandden. Dat Troje VI ten onder ging. En Troje VIIa. En de Mykeense paleisburchten. Weliswaar niet allemaal op hetzelfde moment, maar toch.

Andere verklaringen

Er zijn andere verklaringen. Klimaatverandering is altijd de joker geweest die oudhistorici uitspeelden, omdat het na drie millennia toch niet te controleren viel. Inmiddels kan dat wel en verrek, er was in dertiende-eeuws Egypte inderdaad iets aan de hand. We hebben ook aanwijzingen voor hongersnoden bij de Hethieten, voor droogtes en nog zo het een en ander.

Nog een verklaring: de handel, die traditioneel van paleis naar paleis ging, kwam steeds meer in handen van ondernemers. En koophandel ging destijds over in piraterij.

Een nog onbeantwoorde vraag is bovendien die naar het einde van de tinhandel. Kwam daaraan een einde omdat de mensen rond het oostelijk Middellandse-Zee-bekken op ijzer waren overgeschakeld, of schakelde men over op ijzer omdat er geen tin meer werd aangevoerd?

1177

Enfin. U wil er meer over lezen. U hebt echter geen zin in bundels met eetlustbedervende titels als “Sea Peoples” Up-to-Date. New Research on Transformations in the Eastern Mediterranean in the 13th-11th Centuries BCE. (Dit peperdure boek staat al vier jaar op me te wachten. Ik kan me er niet toe zetten.) Mijn advies: lees het leuke boek van Eric Cline, 1177 BC. The Year Civilization Collapsed (2014). Ik schreef er al eerder over.

Cline houdt het op hypercoherentie, dat wil zeggen dat de systeemcomplexiteit te groot was geworden. Cline zal de eerste zijn om te zeggen dat complexiteitsstudies ook maar een modieus onderwerp zijn en dat we over tien jaar iets anders zeggen. Maar Clines boek over 1177 is een absolute aanrader en dus een waardige achttiende aflevering in de reeks “Zit een oudheidkundige met de rug naar een boekenkast”.

Deel dit blog:
Asterix & Co

Er zijn twee soorten stripverhalen over de oude wereld, namelijk stripverhalen over de oude wereld die gaan over de oude Read more

Pytheas

Ik wou een blogje schrijven maar het werd niet goed. Een filmpje dus maar: het geestige boek van Barry Cunliffe Read more

Perzen, Grieken en pseudohistorici (2)

Er is veel te zeggen voor de stelling dat Herodotos van Halikarnassos geen historicus is in onze zin van het Read more

The Rise of Civilization

Nog maar eens een filmpje in de bloedstollende reeks “Zit een oudheidkundige met de rug naar een boekenkast”: Charles Redmans Read more