Hannibal in Italië: waarom?

Dit is niet Hannibal
5 juni 2021

Zoals ik al vertelde, werk ik momenteel aan een boekje over Hannibal in de Alpen. Het doel is uit te leggen waarom pogingen zijn route naar Italië vast te stellen, wel moeten mislukken. Waarom Hannibal besloot tot deze expeditie, is eigenlijk van ondergeschikt belang. Dat is meer een vraag voor een andere gelegenheid – bijvoorbeeld voor een blogstukje.

Ik begrijp het gewoon niet. We kunnen niet in Hannibals geest kijken maar mogen speculeren. Het is redelijk aan te nemen dat hij wel een paar dingen wist over zijn tegenstanders, de Romeinen.

Er waren heel veel Romeinen

Ding één: er waren heel, heel erg veel Romeinen. Hannibal zal de cijfers van de vijfjaarlijkse volkstelling niet hebben gekend, maar hij moet hebben geweten dat Rome tijdens de Eerste Punische Oorlog in staat was geweest het verlies van tienduizenden mensenlevens op te vangen. De Romeinse censuscijfers, overgeleverd in enkele van het geschiedwerk van Titus Livius afgeleide teksten, tonen dat Rome in 265/264 v.Chr., nog beschikte over 292.234 ingeschrevenen, terwijl dat aantal in 247/246 v.Chr. was gedaald tot 241.212. We weten niet wie waren ingeschreven, maar de Romeinse generaals vonden een verlies 17½% acceptabel. En daarna had Rome nog de mankracht om vloten en legers uit te rusten. Nogmaals: wat de cijfers precies zeggen weten we niet. Hannibal moet echter hebben geweten dat Rome beschikte over grote aantallen inzetbare soldaten en moet hebben geweten dat Romes generaals de grootste verliezen nog geen reden vonden om de strijd te staken.

Bevoorrading was onmogelijk

Ding twee: Hannibal wist dat hij in Italië nauwelijks bevoorraad zou worden. Vrijwel onmiddellijk na de oorlogsverklaring stuurde Rome consul Sempronius  met een vloot naar Sicilië. Hij verwachtte dat de strijd daar zou losbarsten en wilde meteen oversteken naar Afrika. Bij het huidige Marsala stuitte hij op een Karthaagse vloot, die hij zonder veel problemen versloeg. Daarna bezette hij Malta. De chronologie is lastig, maar Hannibal was vermoedelijk nog niet bij de Pyreneeën. In de havens van de Languedoc moet hij hebben vernomen dat Rome de zee beheerste en dat bevoorrading van zijn expeditieleger, eenmaal aangekomen in Italië, moeilijk zou zijn. Voor zover we weten, is Karthago er maar één keer in geslaagd versterkingen naar zijn generaal te sturen. Titus Livius weet te melden dat Hannibal bij de monding van de Rhône aarzelde of hij zijn operatie moest voortzetten.

Romes trouwe bondgenoten

Ding drie: Hannibal kende de slag bij Telamon (225 v.Chr.), waarin Rome een enorm Keltisch leger had verslagen. Die Kelten zouden zich na Hannibals Alpentocht aan zijn zijde scharen. De vijandschap voor Rome zat diep. Het punt is echter dat in deze oorlog “heel Italië zich eensgezind aan de zijde van de Romeinen schaarde”, zoals de Romeinse auteur Fabius Pictor het trots verwoordde. Dat was dan door nood gedwongen, maar toch, het was gebeurd. De Italiërs waren massaal uitgerukt om honderden kilometers van huis strijd te leveren. Hannibal wist dat het bondgenotenstelsel van de Romeinen solide was en dat hij niet mocht hopen Rome tegen de bondgenoten uit te spelen. Dat had ook Pyrrhos van Epirus al vastgesteld, trouwens.

Kortom, Hannibal nam vanaf de Rhône een leger mee over de Alpen naar een gebied waar hij mocht rekenen op Keltische steun en niet méér. Hij zou zelf niet versterkt worden. Zijn tegenstander beschikte over meer manschappen én een hondstrouw bondgenootschap. En als Hannibal al Romeinse bondgenoten voor zich zou winnen, zoals na de slag bij Cannae gebeurde, zou hij die moeten beschermen en dus zijn krachten moeten verdelen.

Hannibal stak zijn nek in de strop. Ik snap niet waarom.

Deel dit blog:
Boeken over Karthago

Oké mensen, ik heb jullie hulp even nodig. In januari verschijnt mijn boekje Hannibal in de Alpen. Zie boven. Daarin Read more

De ketter van Carthago (2)

De vorig jaar verschenen historische roman De ketter van Carthago van Frans Willem Verbaas gaat niet en wel over Augustinus, Read more

De ketter van Carthago (1)

Waarom lezen mensen na zestien eeuwen nog altijd Augustinus? In mijn geval is het simpel: het zou voor een oudheidkundige Read more

Hannibals vrede

Terwijl de Romeinen en Karthagers de Eerste en Tweede Punische Oorlog uitvochten, streden in het oostelijk Middellandse-Zee-bekken de Ptolemaiën en Read more