Hannibal in de Alpen

Karthaagse afbeelding van een olifant op een grafstèle (Musée national de Carthage)
31 mei 2021

In het najaar van 218 v.Chr. trok de Karthaagse veldheer Hannibal in vijftien dagen over de Alpen. Het was slechts één deel van één van de vele militaire operaties in de Tweede Punische Oorlog, die op zijn beurt weer deel uitmaakte van een langdurig conflict tussen Karthago en Rome.

Laten we eerlijk zijn: de route die Hannibal over de Alpen nam, is een kwestie van niks. Maar het is wel iets dat tot de verbeelding spreekt. Zeg immers “Karthago” en de mensen denken aan Hannibal. En zeg “Hannibal” en de mensen zien olifanten voor zich die moeizaam trekken door de besneeuwde Alpen. Niet dat er werkelijk veel sneeuw lag, overigens.

Maar goed, Hannibals tocht vanuit de vallei van de Rhône naar de Povlakte is een van de weinige thema’s uit de oude geschiedenis waarvan iedereen een beeld heeft. Alle reden om er een boek over te schrijven. En daar ben ik onlangs aan begonnen.

Hannibal en een hoop meer

Hopelijk wordt het het soort boek dat u wil lezen op vakantie: een rechttoe-rechtaan verteld verhaal over een veelvoud aan onderwerpen, vol puzzels, met paragrafen die kort genoeg zijn om de lectuur op elk gewenst moment te onderbreken, met aandacht voor de waaromvragen en met landkaarten (dank je wel, Mieke Roth!).

U kent mijn stokpaardjes. Onze tijd kent informatieoveraanbod, een groeiend aantal hoogopgeleiden, een toenemende vraag naar wetenschappelijk inzicht, academische betaalmuren en groeiende scepsis over de wetenschap. Wie schrijft over wetenschap kan niet langer de lezer wat conclusies toewerpen, het beruchte populariseren van de jaren tachtig. De ambitie moet zijn het publiek in een staat van vertrouwdheid te brengen met het wetenschappelijk proces en daarvoor is een complex probleem zonder werkelijk belang heel geschikt. Onbelangrijk als Hannibals Alpenovergang is, zijn er geen redenen naar een vooraf vastliggende conclusie toe te werken (al zullen we zien dat dit gebeurt); omdat het complex is, kan ik u allerlei aspecten tonen van het onderzoek.

Dataschaarste natuurlijk weer

De grootste complicaties is natuurlijk dataschaarste. Karthago, Hannibal en de tocht over de Alpen hebben namelijk met elkaar gemeen dat er weinig over te weten valt. We hebben bijvoorbeeld nauwelijks teksten in het Punisch, de taal van de Karthagers.

Dit datagebrek, extremer dan bij andere oudheidkundige thema’s, biedt ook meer dan anders de mogelijkheid u vertrouwd te maken met wat archeologen, classici en oudhistorici nu eigenlijk doen. Hannibal in de Alpen, zoals het boek zal heten, gaat minstens zoveel over oudheidkunde als over de Oudheid.

Een boek. En nog een.

Hannibals tocht naar Italië duurde vijftien dagen. Het is een minuscuul onderdeel van de Tweede Punische Oorlog, die ruim zeventien jaar duurde en onderdeel was van wat we met wat fantasie de antieke Honderdjarige Oorlog mogen noemen: een schier eindeloos conflict met drie fasen van rechtstreekse confrontatie, onderbroken door rustiger periodes. Over de rest van dat conflict valt ook nog het een en ander te vertellen en ik heb een ander boek, dat later zal verschijnen, al afgerond. Dit gaat over de Eerste Punische Oorlog en verschijnt in maart.

Maar eerst verschijnt Hannibal in de Alpen. In januari in de winkel.

Deel dit blog:
Quis est? Avidius Cassius, slachtoffer van fake news

Sinds de verkiezing van Donald Trump tot Amerikaans president in 2016 zijn de thema’s fake news en desinformatie niet meer Read more

Domitianus en de christenen

Domitianus (Italica) Twee weken geleden schreef ik over de Fiscus Judaicus, de door keizer Vespasianus ingevoerde en door zijn zoon Read more

Domitianus en de joden

Ik had het vorige week over de rol van keizer Domitianus (r.81-96) bij het schisma tussen christendom en rabbijns jodendom. Read more

Domitianus en de Fiscus Judaicus

Op zondag blog ik meestal over het Nieuwe Testament en ik was blijven steken bij de Bergrede. Ineens realiseerde ik Read more