Geospatiale analyse en migratie

Een gekooide en een vrije patrijs (Folklore-museum, Amman)
6 september 2021

In een eerder stukje heb ik verteld over lucht- en satellietfotografie, in een tweede stukje heb ik beschreven hoe LIDAR daaraan een derde dimensie toevoegde. Vandaag wil ik het combineren met de DNA-revolutie.

De naam “DNA-revolutie” is eigenlijk verkeerd. De voornaamste consequentie van het inzicht dat mensen in het verleden enorm beweeglijk zijn geweest, is dat er aanpassingen moeten komen aan de hermeneutiek, dat wil zeggen de uitleg van antieke cultuuruitingen. Waar mensen reizen, reizen hun ideeën immers mee, en die mobiliteit van ideeën dwingt oudheidkundigen tot nieuwe interpretatiewijzen. Een onderzoeker zou een Latijnse tekst van een auteur uit de stad Rome traditioneel het liefst hebben geïnterpreteerd door te kijken naar taaluitingen uit Centraal-Italië en, als het zo niet wilde, uit de West-Romeinse wereld. Het was immers niet bijster aannemelijk dat er veel verhelderende parallellen te vinden zouden zijn in bijvoorbeeld de Aramese literatuur, die vér weg was geschreven en in een andere taal. Nu ideeën zo mobiel blijken, is het criterium van geografische en talige afstand (de hermeneutische horizon) komen vervallen.

De wijze van verplaatsing

Onze latinist heeft er dus een wereld aan extra informatie bij gekregen en de uitdaging is het vinden van criteria om zinnige en minder zinnige parallellen te scheiden. Eén zo’n criterium is dat we kijken naar handelsroutes. GIS-systemen als Orbis zullen nuttig blijken te zijn. Een ander criterium – al is het iets dat momenteel alleen in aanzet te analyseren is – is de wijze waarop mensen zich verplaatsen. En er is zowaar iets over te zeggen, al is het – nogmaals, nogmaals – alleen in aanzet.

In 2014 deed een team antropologen (eerste auteur David Raichlen) onderzoek bij de Hadza, een groep jagers/verzamelaars in Tanzania. Die leven niet helemaal in het Stenen Tijdperk en droegen polshorloges met GPS-aansluiting. Dit stelde de antropologen in staat te kijken hoe zij nu feitelijk bewogen. Dat bleek geen willekeurig patroon te zijn, zoals in de Brownse beweging die u zich herinnert uit de natuurkundelessen. Het bleek een zogeheten Lévy-vlucht: willekeurige korte bewegingen werden afgewisseld met lange bewegingen in een vaste richting. Zo werkt migratie dus in een samenleving van jagers/verzamelaars.

Onvergelijkbaar/vergelijkbaar

Dat is dus iets anders dan de antieke boerensamenleving, maar (a) we zien dat een analyse van de bewegingen mogelijk is en (b) we weten dat er stevig nomadisme is geweest in de antieke wereld. Er was immers altijd de beweging tussen zomer- en winterweiden, die ook in de hedendaagse veeteelt nog een rol speelt. Hoewel Raichlens conclusies slaan op een ander maatschappijtype, is zijn conclusie niet helemáál irrelevant.

Nieuwe analyses

Waar ik heen wil is dat we dankzij allerlei nieuwe, door archeologen en antropologen geïntroduceerde technieken voor wat geospationele analyse heet, langzamerhand beschikken over veel nieuwe data en dat er methoden voorhanden komen om onverwachte nieuwe analyses te doen.

De vraag is of onze latinist er voor open staat. Hoewel ik nog zaterdag een oudheidkundige sprak die een studie klassieke talen uitbreidde met Aramees, heb ik het idee dat classici de kansen die hun worden geboden, niet zien. Er bestaat een gezegde over strength in weak ties, waarmee is bedoeld dat wetenschappers kracht (in de vorm van betere ideeën met een bredere fundering in de data) ontlenen aan het contact met mensen die niet hun naaste collega’s zijn. Het lijkt alsof veel oudheidkundigen dat onvoldoende beseffen. In elk geval hebben archeologen een vogelkooi opengezet en tonen ze een weg naar buiten, maar is het alsof de vogels niet willen, niet kunnen of niet mogen vliegen.

Deel dit blog:
Nubië

Standbeelden van Nubische koningen uit Dukki Gel (Museum van Kerma). Let op de dubbele uraeus-slang op het voorhoofd. Deze staat Read more

Caesar in Orikon

Een van de torens van Orikon Als ik zeg dat het 7 januari was en toevoeg dat het was in Read more

Hunebed van de dag: D52 (Diever)

Hunebed D52 bij Diever Het op twintig na zuidelijkste hunebed in Nederland is ook een van de mooiste. Ik heb Read more

De niet zo grote volksverhuizingen

(klik=groot) Het landkaartje hierboven circuleert in allerlei varianten op het internet. Het is ook te vinden in allerlei boeken. Steeds Read more


Categoriën: Nog te categoriseren