Geliefd computerspel: Civilization

Wie wat bewaart, die heeft wat.
26 november 2021

Wie wat bewaart, die heeft wat.

Wat grappig: ik heb nog nooit geblogd over het computerspel Civilization. En dat terwijl ik dat uren en uren heb gespeeld! De eerste kennismaking is zeker een kwart eeuw geleden. In Den Haag had ik bovenstaand pakket gekocht en in de vertraagde trein – stilstaand in de Schipholtunnel – had ik de spelregels gelezen. Eenmaal thuis had ik het spel geïnstalleerd en terwijl ik een half oog had op het pruttelende eten in de keuken, begon ik met de tutorial.

Het spel

Ik stichtte een stad. Een verkenner ontdekte nieuwe gebieden terwijl de stedelingen nieuwe technieken ontdekten. We stichtten nieuwe steden. Het werd later en later. Onze beschaving, Amerika, maakte contact met andere beschavingen: de Indiërs of de Fransen of de Zoeloe’s. Het werd middernacht. Onze legers streden tegen barbaren en tegen de andere beschavingen. Vooral de Britten waren taai, herinner ik me nu ineens.

De nacht vorderde terwijl we meer steden bouwden. Om zes uur in de ochtend besloot ik toch maar te gaan slapen, maar een half uur later was ik alweer klaar wakker. Om een dreigend lang verhaal kort te maken (wat zoals u weet niet mijn sterkste punt is): toen het opnieuw middernacht was, had ons ruimteschip Alpha Centauri bereikt en had ik het spel uit. Ik moet achtentwintig uur min of meer onafgebroken hebben zitten spelen.

Ja, ik ben wat verslavingsgevoelig. En “Civ”, zoals fans het noemen, is een verslavend spel.

Grote-mannen-geschiedenis

Maar is wat geschiedenis lijkt ook geschiedenis? Ik bedoel met die vraag niet dat de Azteken en de Grieken elkaar nooit kunnen zijn tegengekomen. Het gaat me om andere kwesties. De eerste daarvan is dat het spel nogal westers is.

Je kunt bijvoorbeeld wereldwonderen bouwen, zoals de Grote Piramide, die dan ervoor zorgt dat de graanschuren sneller vol raken en je steden sneller groeien. Deze wereldwonderen komen nogal eens uit wat ik maar even de westerse canon zal noemen. Daarin wortelen we in het Nabije Oosten en schreed de beschaving verder via het hellenisme (kolossos van Rhodos, bibliotheek van Alexandrië), de Europese Middeleeuwen (kruistocht van Richard Leeuwenhart) en de Renaissance (het atelier van Leonardo da Vinci, de Sixtijnse Kapel) naar de Nieuwe Tijd (Newton, Bach, Smith) en onze eigen tijd (Manhattanproject, Apolloproject). Later versies van Civilization hebben dit wel enigszins recht getrokken maar de bias voor deze canon is er nog altijd.

Sitting Bull, leider van de Sioux

Ik noemde Richard Leeuwenhart, Da Vinci, Newton, Bach en Smith al. Dat zijn niet de enige grote mannen. Elke cultuur heeft een eigen representant, zoals Lodewijk XIV van Frankrijk, alsof koningen als enigen geschiedenis maken. Het is dezelfde rare fout die we zagen in deze bizarre Griekenkalender. Een eeuw geschiedvorsing heeft het methodisch individualisme richting shredder gestuurd, maar het blijft terugkeren.

Moderne versies hebben overigens wel wat vrouwelijke leiders toegevoegd, en dat is mooi, maar eigenlijk ervaar ik dat niet als voldoende. Een poging uiteenlopende economische systemen te introduceren door slavernij als optie toe te voegen, is later teruggedraaid.

Neo-evolutionisme

En toch. Er valt iets positiefs te zeggen over een spel waarmee miljoenen mensen iets over het verleden ontdekten. In de negentiende eeuw ontstond de grote cultuurhistorische synthese die we evolutionisme noemen. De strekking daarvan is dat de mensheid van aasetende wildeman via jagende barbaar naar beschaafde boer groeide – en verder zou groeien. De vooruitgangsgedachte dus. De antropologen verfijnden dit systeem (lagere barbarij, hogere barbarij enz.) door allerlei technieken en vaardigheden toe te wijzen aan diverse ontwikkelingsstadia. Dat sommige samenlevingen het een eerder leerden dan het ander en dat andere samenlevingen de omgekeerde volgorde hadden, was natuurlijk bekend, maar men zocht toch naar een algemeen patroon.

Die speurtocht liep spaak: men moest erkennen dat elke samenleving een unieke ontwikkelingsgang had (“historisch particularisme”). Later kwam het functionalisme, dat de historische analyse opgaf ten gunste van een synchrone, functionele analyse. Tot na de Tweede Wereldoorlog Julian Steward op het idee kwam van diverse ontwikkelingsroutes. De staatsvorming in Europa verliep bijvoorbeeld óf langs een kapitaalintensieve óf langs een dwangintensieve weg (wat de verschillen tussen westelijk en oostelijk Europa zou kunnen helpen verklaren). Het idee dat er wel evolutie was maar niet één voorgeschreven route, staat ook wel bekend als multilineair evolutionisme.

Keuzemogelijkheden

En dat sluit weer perfect aan bij Civ. Je kunt ruwweg je eigen weg naar de toekomst plannen. Sommige vaardigheden en technieken moet je simpelweg verwerven, maar er is redelijk wat vrijheid. Dat maakt het mogelijk alternatieve geschiedenissen te verkennen. Een samenleving zonder militaire middelen zal worden weggevaagd en een samenleving zonder wetenschap heeft evenmin veel toekomst. Duitsland kan de Tweede Wereldoorlog met geen mogelijkheid winnen. Het zijn misschien geen grootse lessen over het verleden, maar het geeft toch wel enig inzicht.

Tot slot

Ik weet niet goed welke versie het beste is. Civ III introduceerde allerlei futuristische dingen die eigenlijk niet leuk waren. Het design van de laatste versie, Civ VI, is prachtig maar ik vind het niet half zo leuk als het wat onbeholpen Civ II. Misschien geef ik daar de voorkeur aan omdat ik het spel met die versie heb leren spelen. U kunt die versie hier online spelen. Beste advies dat ik u geven kan: sla het spel vaak op.

Deel dit blog:
Domitianus (23): Meleager

Meleager (Museo Archeologico Nazionale, Napels) Scipio Africanus, de man die Hannibal versloeg, pretendeerde al dat hij een lijntje had met Read more

Hunebed van de dag: D45 (Emmerdennen)

Hunebed D45 bij Emmen (Emmerdennen) Voor het op drie na zuidelijkste hunebed in Nederland, hunebed D45, zijn we weer in Read more

Domitianus (22): Nog eens Isis

Isis (Museo Archeologico Nazionale, Napels) Aan de Livius.org-website kan ik al heel lang niet werken. Een van de dingen die Read more

Domitianus (21): Keizerlijke luxe

Bronzen lamp (Rijksmuseum van Oudheden, Leiden) Ik maak het mezelf even niet al te moeilijk. Kijk eens hierboven, wat een Read more


Categoriën: Nog te categoriseren