Een nieuw “eerste” alfabet?

Een van de beschreven scherven (uit dit artikel)
5 mei 2021

Een van de redenen waarom men in de achttiende en negentiende eeuw de Oudheid bestudeerde, was dat men meende dat als men iets in zijn oorspronkelijke staat kende, men ook het wezen ervan doorgrondde. Het vroegste christendom was volmaakt geweest en later was het minder geworden; ooit was er een zuiverder Grieks gesproken geweest en dat was later vervuild geraakt. Hier komt de obsessie met “eerstes” vandaan die de oudheidkunde nog steeds teistert.

Vaak is dat aandachttrekkerij, maar niet altijd. De Amerikaanse archeoloog Glenn Schwartz publiceerde een paar weken geleden een artikel over een viertal beschreven stukjes klei uit de Bronstijdnederzetting Umm el-Marra ten oosten van Aleppo, waar hij samen met de Universiteit van Amsterdam onderzoek heeft gedaan in de jaren voor de burgeroorlog. De vondst is dus alweer wat ouder en in 2010 al gepubliceerd. Nu komt Schwartz erop terug in een artikel met de bescheiden kop “Non-Cuneiform Writing at Third-Millennium Umm el-Marra, Syria” (€). Het nieuwtje zit in de ondertitel: “Evidence of an Early Alphabetic Tradition?”

Vroeg alfabet?

De vier beschreven stukjes klei, aangetroffen in wat een koningsgraf geweest kan zijn, kunnen scherven zijn van een cilinder. Dat is allemaal wat minder belangrijk dan de datering: de vierentwintigste eeuw v.Chr., de tijd vlak voordat Sargon van Akkad Mesopotamië verenigde. En de tekens lijken alfabetisch.

Ik beschreef een tijdje geleden al wat we weten over de ontwikkeling van het alfabet. Terwijl het spijkerschrift en hiëroglyfenschrift dateren van rond 3000 v.Chr., zijn de eerste aanwijzingen voor een alfabetschrift (met twee of drie dozijn letters) uit het vroege tweede millennium: tekens uit de Wadi el-Hol en Sinaï. Daarna een tijdje niets en dan het uitgewerkte alfabet uit Ugarit, dat de voorloper is van het Fenicische schrift. Medio april werd bekend dat in Lachis (Israël) een ontbrekende schakel was gevonden tussen de Sinaï en Ugarit.

Semitische taal?

Die leek een Semitische taal te documenteren. Woorden als “dienaar” en “honing” leken herkenbaar. Dat past goed bij de andere in Semitische talen geschreven teksten. Het idee was dat West-Semitische arbeiders of slaven een sterke vereenvoudiging van de hiëroglyfen hadden bedacht.

De vondst in Umm el-Marra zet dat nu op zijn kop. Deze vier scherfjes zijn nog ouder. Er zijn in totaal twaalf tekens te lezen, waaronder enkele dubbele en zeker geen cijfers. Het kan zijn dat het gaat om een lettergrepenschrift; de eigenlijke titel “non-cuneiform” is beter dan het meer specifieke “early alphabetic” in de ondertitel. Als het een alfabet is, zijn woorden als k’y en wn‘ls herkenbaar, wat alles kan betekenen maar past bij een West-Semitische taal.

Hebben we hier een nieuwe “eerste”? Is het alfabet uitgevonden in de Levant? Hebben West-Semitisch-sprekende arbeiders het naar de Wadi el-Hol en de Sinaï meegenomen? Of is dit zoiets als het potje van Lent? Dat zijn de nieuwe vragen.

PS

Dit is een belangrijke petitie.

Deel dit blog:
Foto van de dag: Palmyra

Palmyra, de "Colonnaded Street" [Meer foto’s hier.]

Ugarit

Het is tijd om het over Ugarit te gaan hebben, maar eerst wat context. Als De Blois en Van der Read more

Foto van de dag: Palmyra

De Tetrapylon van Palmyra in beter dagen [Meer foto’s hier.]

Foto van de dag: de Eufraat

De Eufraat in oostelijk Syrië [Meer foto’s hier.]


Categoriën: Levant