Een Kybele uit Afghanistan

7 november 2020
Kybele (Nationaal Museum van Afghanistan, Kaboel)

Hé, dat is grappig: ik heb nog nooit geblogd over de bovenstaande schijf. Het voorwerp is gevonden in Ai Khanum in het noordoosten van Afghanistan. De stad is lang geïdentificeerd geweest als het antieke Alexandrië-aan-de-Oxos, tot Kampyr Tepe een betere kandidaat bleek te zijn. Ai Khanum is ook vaak getypeerd als een Griekse stad, maar het is beter te spreken van een Baktrische stad met een hellenistisch bestuurlijk centrum. De bewoners konden domweg diverse rollen aannemen: nu eens Baktrisch, dan weer Grieks.

Met voorwerpen als de zilveren schijf hierboven en deze deze inscriptie is het echter wel logisch dat je denkt aan een Griekse stad. Dit edelsmeedwerk, vervaardigd in de tweede eeuw v.Chr., sluit aan bij tradities uit het verre westen. Hoewel…

In de door leeuwen getrokken strijdwagen staat Kybele, een godin uit Anatolië, ook wel bekend als grote godenmoeder. Haar metgezel is Nike, de gevleugelde godin van de overwinning. Achter haar staat iemand met een parasol, een motief dat we goed kennen uit de kunst van het oude Perzië. Het trap-achtige altaar rechts is ook Iraans element. Het drietal van Zon, Maan en Venus kennen we dan weer uit de Mesopotamische kunst, zoals op dit en dat reliëf van de laatste koning van Babylonië, Nabonidus.

De afbeelding heeft weinig diepte. Er is geen perspectief. Dat zou in de tweede eeuw v.Chr. in de Griekse kunst niet meer zijn gemaakt. De edelsmid heeft dus geprobeerd motieven uit diverse culturen samen te brengen, maar was niet op de hoogte van de allerlaatste ontwikkelingen in de Griekse kunst of had geen zin ze over te nemen.

Ik ben helaas nooit in Kaboel geweest, waar deze schijf normaliter is te zien in het Nationaal Museum van Afghanistan. We maakten deze foto in 2006 tijdens een expositie in het Parijse Musée Guimet, dat is gewijd aan Aziatische kunst. U kunt het kennen als het woonhuis van de wereldberoemde Friese danseres Margaretha Zelle.

[Dit was het 380e voorwerp in mijn reeks museumstukken. #reblog]

Het bericht Een Kybele uit Afghanistan verscheen eerst op Mainzer Beobachter.

Deel dit blog:
Het einde van Athene (1)

Onlangs schreef ik over de Siciliaanse Expeditie: in 415 v.Chr. probeerde Athene vergeefs Sicilië te veroveren – of althans Syracuse. Read more

Factcheck: Het Afghanistan van Louise Fresco

Het is ogenschijnlijk triviaal, maar toch: de column van Louise Fresco in het Handelsblad van gisteren, daarover heb ik wat Read more

Foto van de dag: Gouden rhyton

Gouden rhyton uit Ekbatana [Meer foto’s hier.]

Foto van de dag: de investituur van Ardashir I

Investituurreliëf van Ardashir, de eerste koning van de Sassanidische dynastie in Perzië (Naqsh-e Rustam) [Meer foto’s hier.]