Een Joods graf uit Saoedi-Arabië

Joods grafschrift uit Hegra (Riyad, King Saud University Collection)
11 november 2020

Een paar jaar geleden kondigde de Saoedische oudheidkundige dienst aan dat ze meer aandacht zou besteden aan het joodse erfgoed op het Arabische Schiereiland. Het is al heel lang bekend dat dit er is want ooit was Jemen een Joods koninkrijk. De islamitische traditie vertelt over hardhandige conflicten tussen Mohammed en joodse stammen. Vreemd is het dus niet dat er aandacht voor is, zeker nu Saoedi-Arabië en Israël elkaar hebben gevonden in hun vijandschap met Iran.

Toch is het blijkbaar nog een stap te ver om er ook mee te koop te lopen. Een voorbeeld is het bovenstaande grafschrift, dat is opgegraven in het Al-Mabiyat-grafveld bij het Romeinse fort Hegra en dat deel uitmaakt van de archeologische collectie van de Koning Saoed-Universiteit in Riyad. Ze is tot 8 maart nog te zien op de overdonderend mooie Al-Ula-expositie in het Institut du Monde Arabe in Parijs. De bovenste helft van de inscriptie, waarin de naam van een overleden man moet hebben gestaan, is verloren maar het restant is intrigerend.

Vrede (šlm) over het graf van Rammanat, zijn echtgenote, de dochter van Yusuf, de zoon van Irar uit Qarya. Ze werd zesentwintig en stierf in de maand ijar van het jaar 165.

Kanttekening één: 165 is gerekend volgens de kalender van de Romeinse provincie Arabia Nabataea en komt overeen met ons jaar 270. Kanttekening twee: qarya kán een plaats- of riviernaam zijn maar het woord kan ook “dorp” betekenen. Rammanat is dan een kleindochter van een Irar “uit dit dorp”. En tot slot: de naam Yusuf en de maand ijar suggereren een joodse achtergrond. Het bordje met uitleg op de expositie geeft een vertaling van het grafschrift maar in dit geval zou ik toch iets meer hebben vermeld. Maar dat is dus nog een stap te ver.

Overigens is er nog iets meer te vertellen over deze inscriptie, namelijk dat het alfabet de overgang documenteert tussen het schrift van de Nabateeërs, die het bekendst zijn van hun hoofdstad Petra, en het vroegste Arabische alfabet van de zesde eeuw. Wat de taal betreft: de Al-Ula-oase was een waar Babel. De eigen taal was het Dedanitisch, dat wat leek op het wat verder naar het noorden gesproken Thamudisch. Ook meer noordwestelijke talen zijn bekend, zoals het Aramees, het Nabatees en het Taymanitisch. Pelgrims en kooplieden drukten zich uit in het Minaïsch, de taal van het oude Jemen die de lingua franca was langs de Wierookroute. Uit deze talen zou uiteindelijk het klassieke Arabisch groeien.

Deel dit blog:
Medina 642 AD: Gratis graan en geld

In Medina, de oase waar Mohammed zijn staat had gesticht, woedde in 639 een vreselijke hongersnood. Om te voorkomen dat Read more

Mohammed. Van profeet tot legerleider

Vorige week zou Mohammed. Van profeet tot legerleider van wetenschapsjournalist Marcel Hulspas zullen zijn gepresenteerd, maar de auteur was ziek. Read more

De dood: twee opties – of drie

M. Ogulnius … hic est et non est. Marcus Ogulnius … is hier en is niet. (CIL 6.4632) Het gebeurt Read more

Onbekende Oudheid: inscripties in Arabië

De laatste decennia zijn er tienduizenden pre-islamitische en vroegislamitische rotsinscripties op het Arabische schiereiland gevonden en voor een deel al Read more


Categoriën: Arabië, Jodendom, Musea