Een archeologie-canon

17 november 2020

Gisteren bood ik op deze plaats een overzicht van een kleine veertig dingen die mensen zouden moeten weten over geschiedvorsing. Behalve dat geschiedenis het ene feit na het andere is, zoals je uit de huidige historische canon zou afleiden, is geschiedenis immers óók een wetenschap. Dat aspect wilde ik gisteren toch eens belichten, aangezien we leven in een tijd waarin iedereen over alles altijd een mening klaar heeft zonder zich af te vragen of er ook wetenschappelijk onderzoek naar kan zijn gedaan.

Een archeologiecanon was de logische vervolgstap. Mensen: archeologie is een wetenschap. Hier is een minimumoverzicht van wat je er eigenlijk van behoort te weten als je erover wil meepraten. Inclusief de zwarte bladzijden die de minister zo graag in een canon wil.

De Vroege Nieuwe Tijd

  • Antiquarisme: de grote verzamelingen waarin voor het eerst het materiële aspect van het verleden werd verkend
  • Johan Picardt en de ontdekking dat er een kenbaar verleden was waarover geen geschreven bronnen bestonden
  • Johann Joachim Winckelmann, het filhellenisme en het ontstaan de klassieke archeologie
  • Etnografische parallellen, de Stufentheorie en het ontstaan van de prehistorische archeologie

De negentiende eeuw

  • De grote musea: het Louvre en het British Museum
  • Seriaties
  • Austen Henry Layard en de ontdekking van het Midden-Oosten
  • Charles Lyell en de ontdekking van de “diepte” van het verleden
  • Heinrich Schliemann en de stratigrafische methode
  • Oscar Montelius en de empirische onderbouwing van de vooruitgangsgedachte

De vroege twintigste eeuw

  • Het diffusionisme ter verklaring van culturele verschillen (en het hyperdiffusionisme)
  • De Sovjet-archeologie, die voorbij het materiële aspect keek naar de samenleving als geheel
  • Luchtfotografie
  • Toetanchamon en de doorbraak naar het grote publiek
  • Het functionalisme als principe om oude samenlevingen te beschrijven
  • Gordon Childe of: waarom het bizar is dat de Nobelprijs voor de Letteren nooit werd toegekend aan een archeoloog

Na de Tweede Wereldoorlog

De eenentwintigste eeuw

Zwarte pagina’s

  • De politisering van de archeologie
  • Onvoldoende professionele uitleg (het ontbreken van een tweede en derde lijn)

Onvoldoende controle op de erfgoedsector (“presenteïsme”)

[Deze blog verscheen oorspronkelijk in de reeks “Methode op Maandag“.]

 

Deel dit blog:
De historische canon

Stelt u zich voor dat een groep astronomen een canon zou opstellen van wat iedereen over hun vak zou moeten Read more

Het Ur der Chaldeeën

Van alle steden uit het oude Nabije Oosten zal “het Ur der Chaldeeën” na Babylon wel het bekendste zijn. Volgens Read more

Hunebed van de dag: D6 (Tynaarlo)

Het op vijf na noordelijkste hunebed in Nederland, hunebed D6, was het eerste dat ik zag. Althans als volwassene. Ik Read more

De Warka-vaas

Ik blogde al over de grote stad Uruk, tegenwoordig Warka, waar de overgang van Neolithicum naar geschiedenis is gedocumenteerd in Read more