Een andere “Ander”

6 mei 2021

Wie de Griekse teksten leest over de Skythen of de Romeinse teksten over de Germanen, stuit al op passage waarvan je je afvraagt wat daar aan de hand kan zijn. Zo zijn er Germanen die het haar op hun voorhoofd lang dragen en op hun achterhoofd kort. De Germaan is dan de anti-Romein, levend in een omgekeerde wereld. Hij is de Ander. Hetzelfde geldt voor de Skythen en nog een hele trits volken rondom de Grieks-Romeinse wereld.

Over “de constructie van de Ander” is veel over geschreven. Op zich gaat het om een simpele constatering: u en ik, we definiëren wie we zijn door (onder meer) aan te geven wat ons onderscheidt van onze naasten. Ik ben niet mijn zus, want ik woon in Amsterdam en zij woont op Curaçao. Ook ben ik mijn buurman niet, want hij woont aan de voorkant van het huis terwijl ik uitkijk op de achtertuin. Elk “ik” veronderstelt een ander, zo simpel.

De constatering dat de mens een knooppunt is in een netwerk van medemensen, lijkt neutraal maar kan vrij makkelijk worden gepolitiseerd. Niet iedereen heeft in dit netwerk immers evenveel te vertellen. Het denken over deze tegenstellingen is een beetje een Amerikaanse ontwikkeling. Wit tegen zwart, rijk tegen arm, man tegen vrouw, hetero versus homo, u weet wel. Die nadruk op tegenstellingen is soms verhelderend en noodzakelijk, soms ook vrij steriel en overbodig.

Erich Gruen heeft, min of meer als een contrapunt tegen “de Ander als vijand”, in Rethinking the Other in Antiquity de verbindingen benadrukt. Niet de feitelijke overeenkomsten, waarvan er vele zijn, maar hoe de Grieken, Joden en Romeinen het zelf conceptualiseerden. Tegenover elk vijandsbeeld plaatst hij beelden van verbindingen. Jedes du ist ein Alter Ego.

Rethinking the Other in Antiquity is niet op elke pagina even overtuigend, maar bevat wel op elke pagina een observatie waarbij je denkt “zo had ik het niet bekeken”. Je kunt bijvoorbeeld naar die woeste Germanen kijken als aartsvijanden van de Romeinen, tegenover wie een Romein kan tonen wat ’ie waard is, maar ook het omgekeerde is waar: dat die Germaan tegenover de Romein zijn Germaanse zelf moet zien te bewijzen. En dat die twee elkaar nodig om het beste uit elkaar naar boven te brengen.

Kortom: Rethinking the Other in Antiquity is een interessant boek en een mooi deel in de reeks “Zit een oudheidkundige met de rug naar een boekenkast”.

Deel dit blog:
Asterix & Co

Er zijn twee soorten stripverhalen over de oude wereld, namelijk stripverhalen over de oude wereld die gaan over de oude Read more

Pytheas

Ik wou een blogje schrijven maar het werd niet goed. Een filmpje dus maar: het geestige boek van Barry Cunliffe Read more

Perzen, Grieken en pseudohistorici (2)

Er is veel te zeggen voor de stelling dat Herodotos van Halikarnassos geen historicus is in onze zin van het Read more

Het einde van de Bronstijd

De Late Bronstijd! Ik had retorisch willen vragen welk oudheidkundig thema toch fascinerender kon zijn, maar dan gaat u natuurlijk Read more