Door berg en dal met Hannibal: de Tricastijnen

8 juli 2021

Even afgezien van het feit dat de vraag waar Hannibal de Alpen overstak totaal irrelevant is en niet beantwoord kan worden: de kwestie is nuttig om uit te leggen hoe veelkleurig de oudheidkunde is. Het begint met een analyse van wat er nu feitelijk in de bronnen staat, vervolgens probeer je te doorgronden hoe de bronnen zich tot elkaar verhouden, en zo stel je vast welke informatie je nu feitelijk hebt. Daarna ga je kijken welke Alpenpassen en routes aan die informatie voldoen.

We hebben twee bronnen, Polybios en Livius. Als je ze leest – ik ga het nu niet uitleggen, u bestelt mijn in januari te verschijnen boek Hannibal in de Alpen maar – zie je dat de verschillen vallen in drie groepen: herformuleringen, kleine verschillen en de inlassingen. Herformuleringen zijn precies dat: Livius vertelt hetzelfde als Polybios maar zet het vaak wat dik aan. De kleine verschillen bieden vier aanwijzingen dat Livius niet Polybios overschrijft maar dat zijn informatie (vermoedelijk via een tussenschakel) teruggaat op een gedeelde bron. Livius is dus niet elimineerbaar. Tot slot zijn er inlassen en een daarvan is een kort zinnetje.

Timagenes

Hannibal ging op weg naar de Alpen, maar hij deed dat niet rechtstreeks. Hij boog linksaf naar de Tricastijnen en trok daarvandaan langs de uiterste rand van het gebied van de Vocontiërs naar de Tricoriërs, nergens gehinderd totdat hij bij de Durance kwam.

Dit is een raar zinnetje. Op de plaats waar Livius dit vermeldt, is dit totaal onmogelijk. Er is wel van gezegd dat het gewoon een stommiteit is van Livius, maar de eenvoudige waarheid is dat hij hier zinvolle informatie toevoegt – maar op de verkeerde plek. We weten zelfs dat het zinnetje teruggaat op Timagenes van Alexandrië, de auteur van een Geschiedenis van de Galliërs, geschreven na de verovering door Caesar.

We hebben hier dus geen vergissing van Livius, maar een aanvullend brokje informatie. De Tricastijnen kennen we: hun hoofdstad heet tegenwoordig Saint-Paul-Trois-Châteaux. De stamnaam betekent eigenlijk zoiets als “de mensen met de drie mantelspelden” maar de Romeinen schreven dat al snel III Castra en zo ontstond de huidige naam. Het feit dat we dit deel van het brokje tekst kunnen lokaliseren en dat het betekenisvol is, suggereert dat Hannibal ook langs de Vocontiërs en Tricorii is gekomen, wat een route suggereert door de vallei van de Drac naar de vallei van de Durance.

De crux

De vraag is of Timagenes betrouwbaar is. Die vraag is onbeantwoordbaar. “Hannibalisten”, zoals degenen heten die naar Hannibals Alpentocht speuren, zijn verdeeld. Sommige lokaalpatriotten geloven erin omdat het Hannibal brengt bij hun favoriete pas (de Montgenèvre en zijn buren), anderen geloven het niet omdat het Hannibal niet brengt bij de pas die zij graag willen.

In mijn boek beschrijf ik de complicaties. Mijn uitgever heeft al een webpagina gemaakt waar u het boek kunt bestellen en die vindt u daar. In alle bescheidenheid durf ik te zeggen: u doet uzelf er een plezier mee, u doet ook uw vrienden en buren er een plezier mee, dus bestel er gewoon drie tegelijk en dan hebt u in januari iets leuks voor uzelf en om cadeau te doen.

Deel dit blog:
Hannibal: van Cannae tot Zama

[Dit is het derde van vier stukjes over het leven van de Karthaagse veldheer Hannibal. Het eerste was hier.]Ondanks de Read more

Hannibal: van Saguntum tot Cannae

[Dit is het tweede van vier stukjes over het leven van de Karthaagse veldheer Hannibal. Het eerste was hier.]Terwijl in Read more

Door berg en dal met Hannibal: de Alpen

Ik had u een stukje beloofd over Hannibals opmars naar de Alpen. Het probleem is, zoals ik in eerdere stukjes Read more

Door berg en dal met Hannibal: de Drac

De tocht van Hannibal over de Alpen mag dan een non-probleem zijn, het is een leuk onderwerp om uit te leggen Read more