Dierenbotten uit Carnuntum

2 december 2020

Even ten oosten van Wenen ligt Carnuntum. Een Romeinse legioenbasis zoals er wel meer zijn: een groot fort, een rivierhaven, een stad ernaast, een residentie voor een bestuurder, heiligdommen. Het Veertiende Legioen Gemina, hier gestationeerd, had het allemaal. En wat zo aardig is: het is nauwelijks overbouwd, zodat de plek een archeologische vindplaats hors catégorie is.

Momenteel doen bioarcheologen onderzoek naar het amfitheater bij het fort, waar de botten zijn gevonden van de dieren die daar in de Late Oudheid in de arena zijn omgebracht. U denkt nu aan leeuwen, maar daarvan zijn geen resten gevonden. De archeologen hebben wel een door honden aangevreten panterbot aangetroffen, maar het is onduidelijk of de panter het in de arena heeft moeten opnemen tegen wilde honden of wolven, of dat het kadaver voor de honden is geworpen. Was de panter een exoot, de rest van de dieren was inheems: beren, herten, wolven, bizons en wat everzwijnen. Na de jachtpartijen in de arena gingen ze allemaal naar de slager, die het vlees verkocht en de botten dumpte.

Zie het plaatje van een reliëf uit Kibyra, nu in de Archeologische Musea van Istanbul, hierboven: na afloop van een jachtpartij in het amfitheater worden de kadavers geruimd. Eén beer geeft zich nog niet gewonnen.

De slager slachtte verder varkens, schapen, paarden, ezels, kippen, ganzen, hazen en een enkele geit. De opgravers vonden ook visgraten en de botjes van raven, kraaien en kauwen. Kortom, afgezien van de panter waren het allemaal inheemse dieren, wat misschien een aanwijzing is voor de regionalisering van de Romeinse economie in de Late Oudheid. Er was echter nóg een exoot.

Bij het botmateriaal zat de onderkaak van een dromedaris. Het kan ook een kameel zijn want de botten van deze dieren zijn nauwelijks uit elkaar te houden. De aanwezigheid van deze dieren klinkt verrassend en is het natuurlijk ook, want we associëren de een- en tweebulters met oostelijker streken dan het Donaugebied. Toch is het minder uniek dan het lijkt. Dromedaris- en kameelbotten zijn op een stuk of twintig plaatsen benoorden de Alpen aangetroffen, tot in de Ardennen aan toe. Zeker de kameel, die goed bestand is tegen de kou, kan heel goed als lastdier zijn gebruikt.

Dus zo vreemd is het nu ook weer niet dat zo’n beest in Carnuntum is geweest. De vraag is eerder of het de legionairs waren die er zware ladingen mee verplaatsten of dat het dier om het leven is gebracht in de arena.

(meer)

Deel dit blog:
De Titelberg (en andere Keltische heuvelforten)

Niet ver van de stad Luxemburg ligt de Titelberg. Dat is een oud Keltisch heuvelfort, vrijwel zeker de voornaamste nederzetting Read more

Geadopteerd en vereeuwigd

Keizer Augustus kreeg nogal wat tegenslagen te verwerken bij de keuze van zijn opvolger. Door de dood van zijn neef Read more

Het is niet altijd een gladiator (1)

De media introduceren archeologische vondsten vaak met slagzin-achtige koppen, omdat die de vondsten interessanter zouden maken voor het brede publiek. Read more

Naar de opera in het Colosseum

Het Colosseum te Rome is altijd één van mijn favoriete monumenten geweest. Telkens als ik er kom, loop ik er Read more


Categoriën: Romeinse Keizerrijk