De val van Sirmium

Tegel met inscriptie (Museum van Sremska Mitrovica)
11 november 2020

Vandaag de dag is Sremska Mitrovica een vriendelijk provinciestadje in het noorden van Servië. Een mooie kerk, een plein waar je lekker ijs kunt eten en goed bier wordt getapt, een museum met opvallend aardig personeel, her en der wat ruïnes. Weinig doet je vermoeden dat die ruïnes behoorden bij een van de meest roemruchte steden van het Romeinse Rijk: Sirmium. Gelegen aan de Sava, de belangrijke route van Istrië naar de Beneden-Donau, was de stad voorbestemd tot grandeur, en inderdaad: niet minder dan tien Romeinse keizers zijn hier geboren. Mocht u het precies willen weten: het gaat om  Decius (r.249-251), zijn zonen Herennius Decius en Hostilianus (beide in 251), Claudius II (r.268-270) en zijn broer Quintillus (r.270), Aurelianus (r. 270-275), Probus (r.276-282), Maximianus (r. 285-310), Constantius II (r.337-361) en Gratianus (r.367-383). Overigens stierven Claudius II en Probus in hun geboorteplaats, gebruikte Licinius (r.308-324) Sirmium als residentie, organiseerden de christenen er vier synodes en zijn er diverse veldslagen gevochten in de omgeving.

In de vierde eeuw werd het de hoofdstad van de prefectuur van Illyricum, een van de vier administratieve delen van het rijk. Niet minder dan drie legioenen werden toen gebruikt om Sirmium te verdedigen: IIII FlaviaV Iovia en VI Herculia. Ondanks deze troepeninzet viel de stad in 441 in handen van de Hunnen en toen hun federatie uiteenviel, heersten achtereenvolgens de Ostrogoten en de Gepiden over Sirmium. In 567 herstelde de Byzantijnse heerser Justinus II het keizerlijk gezag. Een complex verhaal met een tragische afloop.

In de winter van 558/559 was in Constantinopel een gezantschap aangekomen van een nog onbekende Centraal-Aziatische stam: de Avaren. Keizer Justinianus had vriendschap gesloten en ze waren westwaarts getrokken, dwars door wat we nu Oekraïne noemen, tot hun leider Baian in 563 om land had verzocht aan de Donau. De Byzantijnen hadden geweigerd en de Avaren waren verder getrokken, helemaal naar West-Europa, waar ze de Franken bedreigden maar zich lieten afkopen en terugkeerden richting Donaugebied.

Daar waren de Byzantijnen inmiddels bezig Byzantijnse orde op zaken te stellen. Of beter: ze lieten het doen door de Gepiden, die steun kregen uit Constantinopel en de Langobarden versloegen. In ruil voor die steun hadden de Gepiden Sirmium zullen afstaan, maar overmoedig geworden weigerden ze hun deel van de afspraak na te komen, waarop de Byzantijnen een nieuwe alliantie sloten, dit keer met de verslagen Langobarden en de teruggekeerde Avaren en gericht tegen de Gepiden. De nieuwe bondgenoten van de keizer behaalden de zege, vernietigden de oude bondgenoot en verdeelden het land: alles ten noorden van de Donau werd Avaars en de Langobarden verwierven het gebied ten zuiden van de rivier, dat ze vervolgens overdroegen aan de Byzantijnen, die hun in ruil daarvoor toestonden Italië te veroveren.

Bent u er nog? Waar het om gaat is dat de Byzantijnen in 567 de prestigieuze stad Sirmium verwierven en dat de Avaren, enigszins tegen de afspraken, land hadden genomen benoorden de Donau. De relatie tussen de twee partijen had haar ups and downs: in 570 versloeg generaal Tiberius de Avaren, vier jaar later versloegen de Avaren de Byzantijnen. In datzelfde jaar werd Tiberius keizer en kwam een verdrag tot stand.

Het bleef niet lang intact want in 579 sloegen de Avaren het beleg op voor Sirmium. De belegering zou eindeloos duren, maar dat kwam niet doordat de Avaren de belegeringskunst niet machtig waren. Integendeel. Eerst bouwden ze een brug over de Sava, waarmee ze Sirmium afsneden van de weg naar Belgrado. Onderhandelingen liepen op niets uit. Met een tweede brug werd de omsingeling voltooid. De tegel die u hierboven ziet, stamt in deze jaren. Met wat geluk herkent u de Griekse letters: “Heer Christus, help de stad de Avaren weerstaan en bescherm het Romeinse Rijk en de schrijver. Amen.”

De bewoners hielden het wonderlijk lang vol. Toen het voedsel op was, slachtten ze de paarden en de katten. Pas in 582, na een blokkade van drie jaar, capituleerde de stad. De Avaren betoonden zich milde overwinnaars, die de verslagenen – welbeschouwd nieuwe onderdanen – wijn en brood gaven. Velen stierven precies daaraan. Wie niet wilde blijven, mocht wegtrekken naar Salona in het huidige Kroatië.

Dit was het einde van de stad én het einde van een van de belangrijkste symbolen van de Romeinse heerschappij. Het was ook het begin van de heerschappij van de Avaren in Centraal-Europa. Hongaren beweren graag dat hun staat, hoewel voorzien van een Magyaarse elite, voortbouwt of het Avaarse koninkrijk. Of dat werkelijk zo is, staat te bezien en we zullen het wel nooit weten: er is te weinig bekend over de Avaren. Wat rijkelijk bizar is, gegeven het feit dat ze vanaf Justinianus tot Karel de Grote in feite de dominante macht waren in Centraal-Europa: een kwart millennium.

Deel dit blog:
De Avaren

Laten we er kort en duidelijk over zijn: de Avaren zijn een van de allerbelangrijkste spelers geweest in de geschiedenis van Europa. Read more

Foto van de dag: Palmyra

Palmyra, de "Colonnaded Street" [Meer foto’s hier.]

Foto van de dag: Theodosius en zijn zonen

De keizerlijke loge in het circus, afgebeeld op een reliëf op de basis van een obelisk in Constantinopel (Istanbul) [Meer Read more

Teerlingen werpen

Vorig jaar publiceerde Vincent Hunink zijn vertaling van de boeken 13 en 14 van Martialis, Feest in het oude Rome, Read more