De Titelberg (en andere Keltische heuvelforten)

Gereconstrueerde kelder op de Titelberg
11 november 2020

Niet ver van de stad Luxemburg ligt de Titelberg. Dat is een oud Keltisch heuvelfort, vrijwel zeker de voornaamste nederzetting van de stam van de Treveri. Later zou Augusta Treverorum hun hoofdstad zijn, het huidige Trier.

Laat ik maar eerlijk zijn: de Titelberg viel tegen. Om te beginnen omdat je moet weten hoe je er moet komen (de weg naar het plateau begint aan de zuidelijke kant van de heuvel, niet aan de noordkant). Eenmaal boven staan er op sommige plekken in het bos weliswaar borden met uitstekende uitleg, maar wat er feitelijk valt te zien is een beetje teleurstellend. Op twee plaatsen zijn de ruïnes aanschouwelijk gemaakt, maar ja, dat zijn alleen wat kelders en putten. Een gereconstrueerde boerderij zou leuker zijn geweest.

Ik had dit kunnen weten. Het was immers niet voor het eerst is dat ik een ritje maakte naar zo’n La Tène-heuvelfort. Voor ik verder ga: “La Tène” is de archeologische naam voor een IJzertijdcultuur in ruwweg de gebieden waarvan óf antieke auteurs zeggen dat er Kelten woonden óf taalkundigen hebben vastgesteld dat er talen werden gesproken die lijken op het huidige Iers. Je kunt al die gebieden als Keltisch typeren, maar het is een erkend lastige typering.

Terug naar het bezoek aan heuvelforten. Een jaar of wat geleden gingen we op een middag naar de Oberleiserberg, even ten noorden van Wenen. Ook zo’n hooggelegen prehistorische nederzetting waar je je, als je bovenaan staat, afvraagt wat je eigenlijk heeft bewogen er naartoe te komen. Wel een prachtig uitzicht overigens, vanuit de wachttoren, dus wel degelijk de moeite waard.

Het bezoek aan een ander heuvelfort, Kelheim in Beieren, was vooral de moeite waard doordat ernaast een negentiende-eeuws monument stond voor de oorlog tegen Napoleon, de Befreiungshalle, met prachtige classicistische sculptuur. (Het museum in het dorpje in het dal is overigens erg leuk.) Nog een ander voorbeeld: in Slovenië heb ik Rifnik bezocht. Ik heb er een goede herinnering aan, maar dat is vooral door de klim er naartoe. Nu ik erover nadenk: het Franse Alesia vond ik ook interessanter om de historische gebeurtenis dan om de archeologische resten.

Nee, de Titelberg, Kelheim, de Oberleiserberg, Alesia en Rifnik zijn niet mijn favoriete locaties. Toch ben ik blij dat ik er ben geweest. Je krijgt wel een idee van de omvang van die Keltische heuvelforten. Het zijn geen heuveltoppen, het zijn enorme plateaus. Opvallend is ook hoe wijds het landschap is waarover je kunt uitzien. Misschien ben ik daarvan meer dan anderen onder de indruk omdat ik hier in Holland nooit een heuvel van enige betekenis zie, maar ik sluit niet uit dat de Kelten bij de keuze van hun woonplaatsen een bepaald gevoel van ruimtelijkheid verkozen.

Laatste punt: die nederzettingen werden stuk voor stuk ontruimd in de Romeinse tijd. De bevolking van Rifnik verkaste naar de plek in het rivierdal die nu Celje heet, de Titelberg maakte plaats voor Trier. Toen de Bataven zelf het Valkhof in Nijmegen in brand hadden gestoken, lieten de Romeinen de stad herbouwen in wat nu het Waterkwartier heet. In de Late Oudheid keerde men terug naar die heuveltoppen: in Nijmegen naar het Valkhof, vanuit Celje naar Rifnik. Ook op de Oberleiserberg dateren de resten uit de voor-Romeinse tijd en de Late Oudheid. Het illustreert, denk ik, het zelfvertrouwen van de pax romana dat de Romeinen de in onrustiger tijden zo belangrijke heuvelforten negeerden en de voorkeur gaven aan de vruchtbare riviervlakten.

Deel dit blog:
Dierenbotten uit Carnuntum

Even ten oosten van Wenen ligt Carnuntum. Een Romeinse legioenbasis zoals er wel meer zijn: een groot fort, een rivierhaven, een stad ernaast, Read more

Door berg en dal met Hannibal: de Tricastijnen

Even afgezien van het feit dat de vraag waar Hannibal de Alpen overstak totaal irrelevant is en niet beantwoord kan Read more

Door berg en dal met Hannibal: de Rhône

In januari verschijnt mijn boek Hannibal in de Alpen, dat in maart zal worden gevolgd door de prequel over de Read more

De tweede zeeslag bij Marseille

Als ik u zeg dat het de derde was van de maand sextilis, als ik toevoeg dat het was in Read more


Categoriën: Kelten